42
23 lipca 2018
Poradnik Gemini Autor
Autor
Poradnik Gemini

Pielęgnacja rany – oto praktyczne wskazówki!

U zdrowego człowieka rany powinny goić się samoistnie, jeśli tylko są czyste i odpowiednio wilgotne. Kontakt z powietrzem, zanieczyszczenie i wysychanie rany sprawiają, że mogą rozwijać się różne drobnoustroje, które zaburzają proces gojenia. W konsekwencji nawet z pozoru niegroźna rana, jak otarcie czy skaleczenie, może trudno się goić, jeśli wda się w nią infekcja.

U zdrowego człowieka rany powinny goić się samoistnie, jeśli tylko są czyste i odpowiednio wilgotne. Kontakt z powietrzem, zanieczyszczenie i wysychanie rany sprawiają, że mogą rozwijać się różne drobnoustroje, które zaburzają proces gojenia. W konsekwencji nawet z pozoru niegroźna rana, jak otarcie czy skaleczenie, może trudno się goić, jeśli wda się w nią infekcja.

Rana – czym jest?

Rana to przerwanie ciągłości tkanek. Może być powierzchowna, gdy mamy do czynienia tylko z uszkodzeniem naskórka, ale też głęboka, gdy przerwane zostają tkanki skóry właściwej. Głębokie rany powstają zawsze na skutek operacji i często proces ich gojenia wspomagany jest założeniem szwów, aby brzegi rany mogły szybciej zejść się ze sobą. Istnieją też rany trudno gojące się, przewlekłe, które nie tylko należy oczyszczać, ale również wspomagać proces ich gojenia. Występują one częściej u osób przewlekle chorych, ale również mogą powstać, jeśli w pierwotną ranę wdała się infekcja.

Pielęgnacja rany

Postępowanie z raną

  1. Oczyszczanie rany – tylko czysta rana dobrze się goi, dlatego ważne, by przy każdym zranieniu reagować szybko. Do oczyszczenia można użyć czystej wody. Odchodzi się od stosowania wody utlenionej, gdyż nie ma ona właściwości bakteriobójczych, działa mechanicznie i może być toksyczna dla zdrowych tkanek.
  2. Dezynfekcja rany –  istnieje cała gama dostępnych produktów o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, takich jak antyseptyki.
  3. Utrzymywanie rany w czystości (czyli m.in. odkażanie, nawilżanie, przemywanie) przez cały proces gojenia. Czynności te powinno się wykonywać regularnie aż do czasu, gdy rana się zagoi.

Dzięki takim zabiegom proces gojenia przebiegnie bez powikłań, a blizna będzie mniej widoczna.

Ważne cechy antyseptyków

Na rynku mamy dostępnych wiele środków do dezynfekcji ran – od wody utlenionej, poprzez spirytus czy oktenidynę, po nowe substancje, dostępne od niedawna na polskim rynku. Wybierając produkt, należy brać pod uwagę przede wszystkim zakres jego działania przeciwdrobnoustrojowego, brak toksyczności dla zdrowych tkanek i czas działania. Antyseptyk nie może też spowalniać i zaburzać procesu gojenia, a najlepiej, aby go przyspieszał. Pożądane cechy środka antyseptycznego według najnowszego konsensusu Antyseptyki 2018 to:

  • niska cytotoksyczność,
  • szerokie spektrum aktywności przeciwdrobnoustrojowej (na bakterie, wirusy i grzyby, które mogą powodować infekcję w ranie),
  • skuteczność wobec biofilmu bakteryjnego,
  • bezbolesna aplikacja,
  • brak negatywnego wpływu na procesy gojenia,
  • brak barwy,
  • brak stymulacji narastania oporności (charakterystycznej dla produktów na bazie antybiotyków),
  • możliwość stosowania substancjami zawartymi w opatrunkach,
  • brak rozkładu pod wpływem obciążeń białkowych i pH.

W przypadku ran ostrych u pacjentów z urazami ukąszeniowymi, kłutymi lub postrzałowymi najważniejszą cechą środka antyseptycznego jest efekt szybkiego działania.W przypadku ran przewlekłych ważniejsze od czasu potrzebnego do osiągnięcia efektu antyseptycznego, z powodu wielokrotnego stosowania i/lub pozostawania na ranie antyseptyku, jest przyspieszenie procesu gojenia.

Przegląd substancji antyseptycznych

W aptekach dostępnych jest mnóstwo różnych środków antyseptycznych. Różnią się one od siebie nie tylko ceną, ale przede wszystkim działaniem.

Woda utleniona – na świecie odchodzi się od wody utlenionej, która poza niską ceną nie posiada żadnych korzyści z jej stosowania. Oczyszcza ranę tylko mechanicznie, nie ma właściwości przeciwdrobnoustrojowych. Potrafi zaburzyć proces gojenia i jest toksyczna dla skóry (szczególnie przy dłuższym stosowaniu).

Spirytuszaburza proces gojenia rany. Co prawda działa szybko, usuwając drobnoustroje w ranie, natomiast szczypie podczas aplikacji i niszczy proces ziarninowania (gojenia rany).

Gencjana – usuwa drobnoustroje i działa podobnie jak spirytus tyle, że przez swoją fioletową barwę uniemożliwia obserwację procesu gojenia rany.

Powszechne, szeroko dostępne i reklamowane na rany są maści na bazie antybiotyków (jak neomycyna, becytracyna czy polimyksyna). Powinno się pamiętać, że antybiotyk działa na wybiórcze bakterie (i tylko bakterie), można stosować go krótkotrwale (do 7 dni) i należy zachować regularność (tak samo jak z antybiotykami doustnymi). Dodatkowo bakterie dość szybko uodparniają się na działanie antybiotyku, co może sprawić, że rana nie będzie się dobrze goiła. Dlatego, aby mieć pewność, że dobrze odkażamy i dbamy o ranę, lepszym rozwiązaniem będzie zastosowanie środków o szerokim spektrum działania. Do takich środków należą m.in. oktenidyna i od niedawna dostępny na polskim rynku poliheksanid (PHMB).

Oktenidyna

Substancja ta charakteryzuje się szerokim spektrum działania i generalnie dość szybkim czasem, aby to działanie osiągnąć. Ma niską cytotoksyczność, jest bezbarwna i skuteczna wobec biofilmu. Poza tym jej aplikacja jest bezbolesna. Nadaje się do odkażania ran i błon śluzowych oraz nie powinna być stosowana do iniekcji. Nie należy jej jednak stosować dłużej niż 14 dni bez nadzoru lekarskiego, a w skrajnych przypadkach może wysuszać ranę.

PHMB (poliheksanid)

PHMB, czyli chlorowodorek poliheksametylenu biguanidyny, od lat stosowany jest w okulistyce jako składnik odkażający m.in. soczewki czy używany po zabiegach na oku. Świadczy to o jego dużej łagodności dla organizmu, a zarazem skuteczności –  niszczy bakterie, w tym najbardziej oporne MRSA i VRE, wirusy i grzyby. Można go stosować doraźnie na każdego typu ranę w celu wyeliminowania wszelkich zanieczyszczeń. Zalecany jest szczególnie w ranach przewlekłych, trudno gojących się ze względu na bezpieczeństwo i fakt, że stwarza odpowiednie środowisko do gojenia rany, stymuluje proces jej gojenia i utrzymuje właściwy poziom nawilżenia. Nie szczypie, a dodatkowo działa przeciwbólowo.

Postępowanie z ranami przewlekłymi

W ranach przewlekłych i trudno gojących się pojawia się kolejny problem zaburzający gojenie – biofilm. Jest to złożona wielokomórkowa struktura składająca się z bakterii, które kolonizują ranę. Biofilm ciężko jest zobaczyć gołym okiem i nie można go łatwo wykryć w ranie. Do objawów mogących sugerować występowanie biofilmu należą:

  • duża ilość obumarłej tkanki w łożysku rany,
  • połyskliwość (szklistość) rany,
  • zwiększony wysięk,
  • nieprzyjemny zapach wydzielający się z dna rany.

Drobnoustroje biofilmowe mają ogromną siłę przetrwania, są odporne na antybiotyki i wszelkie próby leczenia. Ich obecność w ranie często całkowicie hamuje proces gojenia. Dlatego tak ważne jest regularne oczyszczanie rany w celu ułatwienia usuwania biofilmu i powstrzymywania jego rozrostu. Zgodnie z najnowszymi zaleceniami w sprawie antyseptyki w przypadku ran przewlekłych i oparzeń zalecane jest regularne stosowanie preparatów z zawartością poliheksanidu (PHMB).

Wybierając produkt do zastosowania na rany, nie powinno się więc kierować tylko ceną. Tanie produkty starej generacji mogą uszkadzać zdrową skórę i zaburzać gojenie. Nowoczesne, przebadane substancje choć są droższe, to jednak dużo bardziej skuteczne i bezpieczne. Warto je mieć w domowej apteczce czy na wakacyjnym wyjeździe, aby w przypadku zranienia zastosować sprawdzony i skuteczny środek.

Źródło:

Consensus on Wound Antisepsis: Update 2018, A. Kramer i inni, Skin Pharmacol Physiol 2018; 31:28–58.

Przeczytaj również: Łuszczyca – przyczyny, objawy, leczenie

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ciąża a grupa krwi

Różne grupy krwi rodziców dziecka mogą skutkować konfliktem serologicznym między matką a płodem. W celu zapobiegnięcia takiej sytuacji sprawdza się…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Natika Karolak Autor

Natika Karolak

mgr farm.

Suplementacja witaminy D w ciąży

Jak najbardziej, suplementacja witaminą D u kobiet w ciąży, jak i matek karmiących piersią jest bardzo ważna. Ilość witaminy D…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
  1. Krystyna pisze:

    Mój tata tez miał bardzo duży problem z rana po operacji. Nie chciała się w ogóle goić i sączyło się z niej coś dziwnego. Nie można czekać z taką rana tylko trzeba jak najszybciej zgłosić się do profesjonalisty.

Czytaj także
25 listopada 2020 mgr farm. Karolina Kochańska
05 października 2020 mgr farm. Monika Cichocka
04 czerwca 2020 mgr farm. Karolina Kochańska
19 listopada 2019 mgr farm. Monika Cichocka
07 listopada 2019 mgr farm. Marta Grabowska
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)