3
23 października 2020
Małgorzata Czerniak Autor
Autor
lek.
Małgorzata Czerniak

Płyn w zatoce Douglasa – o czym może świadczyć jego obecność?

Zatoka Douglasa, nazywana także zagłębieniem odbytniczo-macicznym, to najniżej położony zachyłek otrzewnej, zlokalizowany między tylną ścianą macicy a przednią ścianą odbytnicy. U mężczyzn jej odpowiednikiem jest zagłębienie odbytniczo-pęcherzowe, umiejscowione między tylną ścianą pęcherza a przednią ścianą odbytnicy. Z uwagi na fakt, iż jest to najniżej położona przestrzeń w obrębie jamy brzusznej, często dochodzi do zbierania się w niej płynu, powstającego na skutek wielu chorób zlokalizowanych w przestrzeni brzucha i miednicy mniejszej. Jakie mogą być przyczyny płynu w zatoce Douglasa, o czym może świadczyć jego obecność i na czym polega postępowanie lekarskie po jego zdiagnozowaniu? 

Zatoka Douglasa, nazywana także zagłębieniem odbytniczo-macicznym, to najniżej położony zachyłek otrzewnej, zlokalizowany między tylną ścianą macicy a przednią ścianą odbytnicy. U mężczyzn jej odpowiednikiem jest zagłębienie odbytniczo-pęcherzowe, umiejscowione między tylną ścianą pęcherza a przednią ścianą odbytnicy. Z uwagi na fakt, iż jest to najniżej położona przestrzeń w obrębie jamy brzusznej, często dochodzi do zbierania się w niej płynu, powstającego na skutek wielu chorób zlokalizowanych w przestrzeni brzucha i miednicy mniejszej. Jakie mogą być przyczyny płynu w zatoce Douglasa, o czym może świadczyć jego obecność i na czym polega postępowanie lekarskie po jego zdiagnozowaniu? 

Płyn w zatoce Douglasa – przyczyny 

Płyn w zatoce Douglasa stwierdza się u kobiet najczęściej w trakcie przezpochwowego badania USG. Nie zawsze jednak płynna treść w zagłębieniu odbytniczo-macicznym świadczy o rozwijającym się procesie chorobowym. Jego niewielka ilość może być efektem np. owulacji występującej w chwili badania.  

Płyn w zachyłku odbytniczo-macicznym może być objawem wielu chorób zlokalizowanych w jamie brzusznej i miednicy mniejszej, dlatego nie można bagatelizować jego obecności. 

Kobieta z bólem brzucha

Ciąża pozamaciczna 

Jedną z bardzo groźnych przyczyn występowania płynu w zatoce Douglasa jest pęknięcie ciąży pozamacicznej, inaczej nazywanej ciążą ektopową. Mianem ciąży pozamacicznej określa się stan, w którym zapłodniona komórka jajowa uległa zagnieżdżeniu poza jamą macicy, najczęściej w obrębie jajowodu w tzw. bańce. W sytuacji, gdy ciąża rozwija się w jajowodzie, może dojść do jego pęknięcia, czego skutkiem jest silne krwawienie, powodujące szybką utratę krwi i w konsekwencji wstrząs. Wynaczyniająca się krew gromadzi się wówczas w najniżej położonym zachyłku jamy brzusznej, czyli w zatoce Douglasa, dając w USG obraz zlokalizowanego w niej płynu.  

Należy pamiętać, że ciąża pozamaciczna zawsze jest stanem wymagającym leczenia, a jej pęknięcie jest wskazaniem do natychmiastowej interwencji chirurgicznej.  

Torbiele jajników 

Inną przyczyną płynu w zatoce Douglasa jest pęknięcie torbieli jajnika. Szacuje się, że cysty zlokalizowane w obrębie gonad występują u ok. 10% kobiet. Zwykle są to niewielkie, wypełnione płynem zmiany nienowotworowe, powstające na skutek zmian hormonalnych. Najczęstszym ich rodzajem są torbiele pęcherzykowe, ciałka żółtego oraz tekaluteinowe, rzadziej wykrywa się torbiele czekoladowe, występujące w przebiegu endometriozy, czy torbiele skórzaste, będące jedną z postaci potworniaka. Torbiele jajników często ustępują bez zastosowania leczenia. Czasami może dojść do samoistnego pęknięcia torbieli i uwolnienia z niej płynu, który przedostaje się w dół jamy miednicy, w kierunku zatoki Douglasa. U części kobiet pęknięcie torbieli przebiega bezobjawowo, jednak niektóre pacjentki skarżą się na dolegliwości bólowe w okolicy podbrzusza, tkliwość w trakcie badania brzucha lub stany podgorączkowe. 

Choroby zapalne 

Płyn w zatoce Douglasa może się także gromadzić na skutek chorób infekcyjnych w obrębie jamy brzusznej i miednicy, w tym zapalenia przydatków. Schorzenie to występuje zwykle u młodych, aktywnych seksualnie kobiet i najczęściej powodowane jest przez patogeny takie jak dwoinka rzeżączki, Chlamydia trachomatis czy bakterie Gram-ujemne. Rozwojowi zapalenia jajników sprzyjają infekcje dróg rodnych oraz wykonywanie zabiegów drogą przezpochwową. Wynika to z faktu, że zapalenie przydatków jest najczęściej skutkiem tzw. infekcji wstępującej – patogeny przedostają się przez pochwę do jamy macicy, a następnie do jajowodu i jajnika, często również do otrzewnej miednicy mniejszej.  Rzadziej przyczyną infekcji jest zakażenie krwiopochodne (np. gruźlicze) lub zapalenie odwyrostkowe. Choroba objawia się najczęściej bólem podbrzusza, podwyższoną ciepłotą ciała lub gorączką oraz dolegliwościami bólowymi w trakcie badania ginekologicznego. Choć zapalenie przydatków nie ma swoistego obrazu w badaniu USG, to w efekcie toczącego się w miednicy mniejszej stanu zapalnego często dochodzi do gromadzenia się płynu w zagłębieniu odbytniczo-macicznym. Leczenie zapalenia przydatków polega przede wszystkim na odpowiednio dobranej antybiotykoterapii. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczna może być hospitalizacja, a nawet leczenie operacyjne (np. drenaż ropnia jajowodu). 

Obecność płynu w zatoce Douglasa może także wynikać z obecności stanu zapalnego w obrębie narządów zlokalizowanych w jamie brzusznej i miednicy mniejszej. Często stan ten powodowany jest chorobami jelit lub wątroby. W przypadku toczącego się stanu zapalnego dochodzi do gromadzenia się w jamie otrzewnej płynu wysiękowego, który przemieszcza się do najniżej położonego zachyłka, jaki stanowi zatoka Douglasa. W tym przypadku poza obecnością płynu w jamie otrzewnej można też stwierdzić obecność zrostów i nacieków o charakterze zapalnym.  

Endometrioza 

Obecność płynu w zatoce Douglasa stosunkowo często stwierdza się także u kobiet cierpiących na endometriozę. Nieprawidłowo zlokalizowana błona śluzowa macicy reaguje na zmiany hormonalne tak samo, jak śluzówka jamy macicy, co skutkuje krwawieniem do jamy otrzewnej i gromadzeniem się krwistego płynu w zagłębieniu odbytniczo-macicznym.  

Choroby nowotworowe 

Obecność płynu w zatoce Douglasa może być również skutkiem chorób nowotworowych w obrębie jamy brzusznej i miednicy mniejszej. Jego niewielkie ilości gromadzą się w zagłębieniu odbytniczo-macicznym, natomiast znaczne ilości mogą powodować narastanie obwodu brzucha i powstawanie tzw. wodobrzusza. Płyn w jamie otrzewnej może się pojawić między innymi w przebiegu raka jajnika, endometrium, trzustki, wątroby czy jelita grubego. Szczególnym przypadkiem jest zespół Meigsa, czyli pojawienie się wodobrzusza oraz płynu w opłucnej i worku osierdziowym w przebiegu nowotworu jajnika. 

Przyczyną obecności płynu w zatoce Douglasa są zwykle schorzenia układu moczowo-płciowego, jednak objaw ten może się pojawić także w przebiegu chorób innych narządów. Samo stwierdzenie obecności płynu w zagłębieniu odbytniczo-macicznym nie może jednak być podstawą do rozpoznania konkretnej jednostki chorobowej. Zawsze konieczne jest uwzględnienie stanu klinicznego pacjenta oraz wykonanie dokładniejszych badań w celu wykluczenia schorzeń wymagających pilnego leczenia.  

Źródła: 

  1. Ciąża pozamaciczna – wykrywanie i postępowanie; Lisa M. Keder, MD, MPH; Ginekologia po Dyplomie 2013;15 (3): 13-20. 
  2. Wielka Interna; Endokrynologia; Choroby jajników; Romuald Dębski. 
  3. Younis JS, Laufer N. Peritoneal fluid in the pouch of Douglas: strategically located and affecting reproductive events. Fertil Steril. 2015. 
  4. Significance of Intra-abdominal Free Fluid Detected in Ultrasonography in the Clinical Assessment and Outcomes of Adult Patients Presenting to the Emergency Department Due to Abdominal Pain; Monitoring Editor: Alexander Muacevic and John R Adler.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ciąża a grupa krwi

Różne grupy krwi rodziców dziecka mogą skutkować konfliktem serologicznym między matką a płodem. W celu zapobiegnięcia takiej sytuacji sprawdza się…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Natika Karolak Autor

Natika Karolak

mgr farm.

Suplementacja witaminy D w ciąży

Jak najbardziej, suplementacja witaminą D u kobiet w ciąży, jak i matek karmiących piersią jest bardzo ważna. Ilość witaminy D…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
24 lutego 2020 mgr Anna Trębińska
28 sierpnia 2019 inż. Małgorzata Zdunek
05 marca 2019 mgr Anna Trębińska
04 kwietnia 2018 mgr farm. Daria Łuczak
25 stycznia 2018 Poradnik Gemini
17 stycznia 2018 Poradnik Gemini
17 stycznia 2018 Poradnik Gemini
17 stycznia 2018 Poradnik Gemini
17 stycznia 2018 Poradnik Gemini
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)