104
01 sierpnia 2018

Po co nam witamina K?

Witamina K należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, a jej przyswajalność w organizmie zależna jest od obecności soli kwasów żółciowych. Jej najważniejszymi funkcjami są udział w procesach krzepnięcia krwi oraz w gospodarce wapniowej organizmu. Według aktualnych zaleceń konieczne jest podawanie witaminy K noworodkom już w pierwszej dobie życia, co minimalizuje ryzyko wystąpienia choroby krwotocznej. Dlaczego witamina K jest tak potrzebna w naszym organizmie oraz jakie są konsekwencje jej niedoboru? Oto zestawienie wszystkich niezbędnych informacji!

Witamina K – charakterystyka

Witamina K została odkryta w 1935 roku przez Henryka Dama, który osiem lat później wraz z Edwardem Doisy otrzymał za to Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny. Witamina K nie jest jednorodną substancją, lecz grupą związków będących pochodnymi 2-metylo-1,4-naftochinonu. Do naturalnie występujących form zaliczamy witaminę K1 (filochinon) syntetyzowaną w roślinach oraz witaminę K2 (menachinon), która jest produkowana przez bakterie w jelicie cienkim. Z kolei syntetyczną formą witaminy K jest menadion zwany witaminą K3, która charakteryzuje się większą przyswajalnością niż jej naturalne formy. Witamina K jest wchłaniana w jelicie cienkim przy udziale żółci i transportowana do układu chłonnego. Następnie poprzez układ krwionośny dociera do tkanek i narządów: wątroby, kości, nerek, mózgu, serca i trzustki. Przyjęto, że  witamina K1 absorbowana jest w 30-70% z jego całkowitej zawartości w pożywieniu, natomiast witamina K2 produkowana przez bakterie jelitowe wykazuje niemalże stuprocentową biodostępność.

Skąd czerpać witaminę K?

Choć zapotrzebowanie na witaminę K jest dość trudne do określenia, oszacowano, że u dorosłej osoby wynosi ono nawet kilka miligramów na dobę. Źródłem witaminy K jest jej synteza przez bakterie jelitowe, a niedobory możemy uzupełnić poprzez odpowiednio skomponowaną dietę. Bogate w witaminę K są między innymi: brokuły, rzepa, seler, szpinak, sałata, ogórek, awokado, jajka, jogurt naturalny, ser, wątroba i olej sojowy.

Witamina K – funkcje i konsekwencje niedoboru

Główną funkcją witaminy K jest udział w syntezie protrombiny i czynników krzepnięcia krwi oraz utrzymanie prawidłowej gospodarki wapniowej w organizmie. Istnieją także doniesienia sugerujące związek między niedoborem witaminy K, a ryzykiem wystąpienia nowotworu lub chorób układ krwionośnego i serca. Mechanizm ten tłumaczony jest ochronnym działaniem witaminy K zapobiegającym zwapnieniu naczyń krwionośnych i utracie ich elastyczności. Niedobór witaminy K można zdiagnozować poprzez wykonanie wskaźnika INR mówiącego o wydłużeniu czasu protrombinowego. Skutkami niedoboru witaminy K może być:

  • nieprawidłowa krzepliwość krwi,
  • krwawienia, w tym zagrażająca życiu choroba krwotoczna u noworodków,
  • trudne gojenie ran,
  • obfite i przedłużające się miesiączki,
  • osteoporoza i nieprawidłowa mineralizacja kości,
  • kalcyfikacja czyli zwapnienie naczyń krwionośnych,
  • choroby serca i układu krwionośnego.

Witamina K a mocne kości

Do niedawna uważano, że niedobór witaminy K związany jest jedynie z nieprawidłową krzepliwością krwi. Obecnie wiadomo, że witamina ta jest ważnym czynnikiem regulującym metabolizm kostny, co przekłada się na prewencję osteoporozy. Przez pewien okres czasu sądzono, że witaminy D3 i K2 działają synergistycznie, co wiązano z odpowiednim wykorzystaniem wapnia w mineralizacji kości i ochroną przed odkładaniem tego pierwiastka w ścianach naczyń krwionośnych. Takie postępowanie farmakologiczne było nawet szczególnie zalecane dla kobiet będących w trakcie i po menopauzie, gdyż to właśnie wtedy następuje największe ryzyko wystąpienia osteoporozy. Tezy te nie znalazły jednak jednoznacznego potwierdzenia w badaniach klinicznych, dlatego dziś już wiadomo, że do tego mechanizmu należy podchodzić ostrożnie i traktować go raczej jako wątpliwy. Faktem jest, że do chwili obecnej nie wydano oficjalnych rekomendacji i zaleceń, co oznacza, że jednoczesna suplementacja witaminą D i K2 nie przynosi wymiernych korzyści zdrowotnych i nie może być traktowana jako czynnik prewencyjny przed utratą gęstości kości.

Hiperwitaminoza

Nie tylko niedobory witamin bywają groźne dla naszego organizmu. Zbyt duża ilość dostarczanych witamin zaburza metabolizm i prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych. W przypadku witaminy K jej nadmiar może powodować:

  • nadmierną potliwość i uczucie gorąca,
  • hemolizę czyli rozpad czerwonych krwinek,
  • niedokrwistość,
  • u niemowląt może wystąpić żółtaczka i uszkodzenia tkanki mózgowej.

Niedobór witaminy K – grupy ryzyka

Witamina K jest magazynowana w naszym organizmie jedynie w znikomych ilościach, dlatego szybko odczuwamy skutki jej niedoboru. Szczególną grupą narażoną na konsekwencje braku witaminy K są noworodki ze względu na jałowość układu pokarmowego. Z kolei u dorosłych radykalne obniżenie stężenia witaminy K notowane jest u osób niedożywionych, często hospitalizowanych oraz stosujących antybiotykoterapię. W grupie ryzyka znajdują się też pacjenci, którzy cierpią na:

  • zespół złego wchłaniania,
  • celiakię,
  • częste biegunki,
  • cholestazę,
  • choroby zapalne jelit,
  • przewlekłe zapalenie trzustki,
  • mukowiscydozę,
  • choroby wątroby.

Choroba krwotoczna noworodka

Bezpośrednio po porodzie, jelita noworodków nie są jeszcze zasiedlone przez korzystne szczepy bakteryjne, dlatego nie dochodzi do endogennej produkcji witaminy K. W  związku z tym, wśród noworodków niezwykle niebezpieczne są krwawienia z niedoboru witaminy K (VKDB; Vitamin K Deficiency Bleeding) zwane również chorobą krwotoczną. Ryzyko wystąpienia VKDB rośnie, jeśli ciężarna stosowała leki, u ciężarnej zdiagnozowano choroby jelit, nastąpił poród zabiegowy, zdiagnozowano cholestazę lub mukowiscydozę u dziecka. Wyróżniamy 3 postaci choroby krwotocznej:

  • postać wczesna występująca w 1. dobie życia noworodka,
  • postać klasyczna mogąca wystąpić między 2. a 7. dobą życia,
  • postać późna pojawiająca się od 2. tygodnia do 6. miesiąca życia dziecka.

  W przebiegu choroby mogą wystąpić krwawienia śródczaszkowe lub do narządów wewnętrznych np. do płuc, przewodu pokarmowego czy dróg moczowych. Szacuje się, że choroba krwotoczna może wystąpić u 1 dziecka na 400 urodzonych. Niestety, krwawienia z niedoboru witaminy K są bezpośrednim zagrożeniem życia z wysokim wskaźnikiem śmiertelności. To właśnie dlatego należy jeszcze w czasie ciąży informować rodziców o skutkach niedoboru witaminy K u dziecka. Obecnie powszechnie stosowana jest profilaktyka choroby krwotocznej, w ramach której wszystkim noworodkom donoszonym podaje się jednorazowo domięśniowo 1 mg witaminy K bezpośrednio po porodzie (w ciągu 6 godzin). Jedynie w przypadkach niedostosowania się rodziców do aktualnych standardów, lekarze zalecają podanie noworodkowi się witaminy K w formie doustnej, by zmniejszyć ryzyko wystąpienia choroby krwotocznej. W takim wypadku należy zastosować doustną suplementację w ilości 2 mg w czasie pierwszego karmienia, a następnie podawać 1 mg witaminy K tygodniowo przez okres 3 miesięcy u dzieci karmionych piersią. U dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym nie trzeba po jednorazowym podaniu 2 mg witaminy K stosować dodatkowej suplementacji, gdyż mieszanki zawierają tę witaminę w swoim składzie. Dawka, data i droga podania powinna być odnotowana w książeczce zdrowia dziecka. Rodzice nie wyrażający zgody na jakiekolwiek podanie witaminy K u noworodka powinni być jasno poinformowani o możliwych skutkach swojej decyzji. Wszystkie te wytyczne są zgodne ze stanowiskiem Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego dotyczących profilaktyki krwawienia z niedoboru witaminy K u noworodków i niemowląt. Zalecenia te obowiązują od 2007 roku, a w 2016 zostały zaktualizowane i zweryfikowane zgodnie z przeglądem bieżącego piśmiennictwa naukowego.

Witamina K jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania w każdej grupie wiekowej. Podaż witaminy K w postaci domięśniowej iniekcji u noworodków, a następnie zdrowy styl życia, dieta bogata w zielone warzywa oraz dbanie o dobry stan jelit, pozwoli na utrzymanie prawidłowej krzepliwości krwi oraz gospodarki wapniowej w organizmie. Na szczęście ewentualne niedobory można także uzupełnić poprzez farmakologiczne dawki witaminy K, co szybko niweluje zaburzenia związane z jej brakiem w organizmie.

Źródła:

  • Jackowska, T., & Peregud-Pogorzelski, J. (2016). Profilaktyka krwawienia z niedoboru witaminy K. Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (2016). Pediatria Polska91(6), 602-605.
  • Kucharz, E. J., Stajszczyk, M., Kotulska, A., Brzosko, M., Leszczyński, P., Pawlak-Buś, K., Samborski, W., Wiland, P. (2018). Rola witaminy K2 w metabolizmie kości i innych procesach patofizjologicznych—znaczenie profilaktyczne i terapeutyczne. Forum Reumatologiczne, 4(2), 71-86.
  • Lipiński, P., Pleskaczyńska, A., Jankowska, I., & Dobrzańska, A. (2017). Witamina K w cholestazie w świetle aktualnych wytycznych–opis przypadku. Pediatria Polska92(6), 789-792.
  • Małgorzewicz, S. (2015). Witamina K a śmiertelność u chorych z przewlekłą chorobą nerek. Forum Nefrologiczne, 8(3), 188-192.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak radzić sobie z objawami menopauzy?

Podane przez Panią objawy najprawdopodobniej są związane z menopauzą. W następstwie obniżenia poziomu hormonów płciowych dochodzi m.in. do przyrostu masy…

Zobacz więcej

Czy szczepienie przeciw rotawirusom jest obowiązkowe?

Od 2021 roku szczepionka przeciwko rotawirusom została wprowadzona do Programu Szczepień Ochronnych jako pozycja obowiązkowa. Bezpłatne szczepienie obejmie dzieci urodzone po 31 grudnia…

Zobacz więcej

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Wpływ zmiany smoczka na ilość wypijanego mleka

Pani Wioleto, być może faktycznie to smoczek powoduje, że dziecko pije mniejsze ilości, a częściej. Jeden jak i drugi model…

Zobacz więcej

Jak często kąpać niemowlaka?

Skóra niemowlaka jest bardzo delikatna oraz szczególnie narażona na wysuszanie i podrażnienie nawet najdelikatniejszymi środkami myjącymi. Zalecenia, co do częstotliwości…

Zobacz więcej

Cukrzyca i ostre zapalenie trzustki a suplementy diety

W przypadku ostrego zapalenia trzustki niepotrzebna jest dodatkowa suplementacja. Należy przede wszystkim trzymać się bezwzględnie zaleceń lekarskich dotyczących diety. Po…

Zobacz więcej

Wyprawka do szpitala dla przyszłej mamy i niemowlaka

Podstawowy skład wyprawki to: dokumenty (dowód osobisty i karta ciąży) oraz wyniki badań, podkłady poporodowe, duże podpaski, nawilżone chusteczki, wkładki…

Zobacz więcej

Jak się pozbyć ciemieniuchy u niemowlaka?

Ciemieniucha nie boli dziecka ani nie czuje ono z tego powodu świądu. Nie można tego jednak lekceważyć. Miejsca objęte zmianami…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
  1. Pola pisze:

    Dlaczego noworodkom w Polsce nie robi się po porodzie podstawowych badań (koagulogram, usg brzucha itp.) tylko wszystkie dzieci „wrzuca się” do grupy ryzyka? Gdzie są informacje z ulotki producenta preparatu podawanego w formie domięśniowej? Dlaczego autor nie wspomina jakie są konsekwencje przedawkowania tej witaminy?

    1. Poradnik Gemini pisze:

      W artykule jest umieszczony akapit dotyczący hiperwitaminozy witaminy K.

  2. Zigy pisze:

    Okazuje się, że człowiek wie lepiej niż natura. Trzeba podać witaminę K po porodzie w formie zastrzyku i tyle. Tak po prostu trzeba. A może niski poziom witaminy K jest uzasadniony u noworodka? A jeśli nie to może warto pochylić się na powodami takiego stanu rzeczy i ewentualnie naprawić to co jest nie tak zamiast faszerować noworodki aluminium. Bo oczywiście w żadnym artykule o zastrzyku z witaminą K nawet słowem nie jest wspomniane, iż jest tam również neurotoksyna taka właśnie jak aluminium. To pokazuje poziom uczciwości takich artykułów – czysty marketing. Pokazujemy tylko zalety, o wadach ani słowa. Jak potem ludzie mają wierzyć medykom, skoro ewidentnie ukrywają przed nimi niewygodne fakty.

    1. mgr farm. Marta Grabowska pisze:

      Dzień dobry.
      Według aktualnych zaleceń każdy noworodek powinien otrzymać 1 mg witaminy K domięśniowo lub 2 mg doustnie, aby zapobiec krwawieniom spowodowanym niedoborem witaminy K u niemowląt (VKDB). Schorzenie to jest wysoce śmiertelne u noworodków, a krwawienie może dotyczyć narządów wewnętrznych, w tym mózgu. Preparaty dopuszczone do stosowania u noworodków w formie zastrzyku nie zawierają soli glinu (popularnie zwanego aluminium) w swoim składzie.

Czytaj także
21 czerwca 2021 dr Ewa Fiedorowicz
09 czerwca 2021 mgr Ewelina Pietrzak
24 maja 2021 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
30 kwietnia 2021 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)