78
21 marca 2019

Półpasiec – rozpoznanie, przebieg, leczenie

Półpasiec to choroba wynikająca z reaktywacji wirusa ospy i półpaśca uśpionego w zwojach nerwów. Objawia się zmianami skórnymi, bólem, pieczeniem w obrębie skóry konkretnego obszaru oraz niekiedy innymi zaburzeniami neurologicznymi.

Jak powstaje półpasiec i co go wywołuje?

Półpasiec wywoływany jest przez wirusa VZV – wirusa ospy i półpaśca. Tego samego, który wywołuje chorobę wieku dziecięcego – ospę wietrzną. Wystąpienie półpaśca jest konsekwencją reaktywacji wirusa, który po przebytej ospie pozostaje „uśpiony” w zwojach nerwowych. W warunkach obniżenia odporności wirus „budzi się” i powoduje powstawanie zmian i objawów tworzących obraz półpaśca. Półpasiec może rozwinąć się również u małego dziecka, które nie chorowało na ospę wietrzną, jednak jego matka przeszła tę chorobę po 20 tygodniu ciąży.

Wirus VZV jest drobnoustrojem wyłącznie ludzkim. Jedynym źródłem zakażenia jest chory na ospę wietrzną lub półpasiec. W pierwszym przypadku patogen przenosi się drogą kropelkową oraz przez kontakt bezpośredni, zaś w drugim do zakażenia dochodzi jedynie przez kontakt bezpośredni z wykwitami skórnymi. W szczególnym przypadku, jakim jest ciąża, wirus przenosi się również przez łożysko do płodu.

Kto jest narażony na wystąpienie półpaśca?

Półpasiec powstaje w wyniku reaktywacji wirusa w warunkach obniżonej odporności. Czynnikiem ryzyka są zatem wszystkie stany doprowadzające do pogorszenia zdolności obronnych organizmu, takie jak:

  • zaawansowany wiek,
  • nowotwór złośliwy,
  • przyjmowanie leków immunosupresyjnych,
  • chemioterapia lub radioterapia,
  • zakażenie wirusem HIV i choroba AIDS,
  • niedożywienie,
  • wyniszczenie.

Jak przebiega półpasiec?

W pierwszym okresie, około 3-4 dni przed pojawieniem się zmian skórnych mogą występować objawy niespecyficzne, takie jak złe samopoczucie, rozbicie i stany podgorączkowe lub gorączka. Ponadto obecne mogą być dolegliwości bólowe, lokalizujące się w obrębie jednego dermatomu (obszaru skóry unerwianego przez korzenie nerwowe pochodzące z jednego zwoju nerwowego). Mają one postać pieczenia, mrowienia, pulsowania lub niekiedy nawet świądu. Mogą występować ciągle lub okresowo, a niekiedy jedynie podczas dotykania danego obszaru skóry.

Po upływie 3-4 dni pojawiają się zmiany skórne. Typowo zajmują one obszar jednego dermatomu, po jednej stronie ciała. Wysypka pierwotnie ma postać plamek, następnie pojawiają się grudki. Grudki po około 1-2 dniach zmieniają się w pęcherzyki wypełnione płynem, następnie zaś w krostki. Po pęknięciu zmian, co następuje około 4-5 dni później, na skórze widoczne są nadżerki i owrzodzenia, które stopniowo pokrywają się strupami. Nowe wykwity pojawiają się rzutami przez okres około tygodnia. Po upływie 3-4 tygodni pozostałe na skórze strupy odpadają, co może pozostawić blizny i przebarwienia. W przypadku półpaśca w obrębie głowy lub obszaru narządów płciowych zmiany są obecne również na błonach śluzowych. Obecności zmian skórnych towarzyszą dolegliwości bólowe, podobne do tych w okresie objawów zwiastunowych. Niekiedy występuje również gorączka, rozbicie i złe samopoczucie.

Rzadko pojawiającymi się objawami są niedowłady. Mogą obejmować kończynę lub mięśnie mimiczne twarzy. Możliwe jest również wystąpienie zaburzeń w odczuwaniu smaku lub wydzielaniu łez czy śliny, w przypadku zajęcia nerwów obszary głowy.

Szczególnymi postaciami półpaśca są: półpasiec oczny i uszny. W pierwszym zmiany zajmują skórę czoła i powieki, ale również spojówkę i rogówkę oka. W drugim zajęta jest powierzchnia małżowiny usznej, obszar za nią, przewód słuchowy i błona bębenkowa. Bólowi ucha towarzyszą zaburzenia słuchu, szumy uszne i zawroty głowy. Obie postaci są szczególnie niebezpieczne, ich przebieg może być ciężki i doprowadzić do trwałych uszkodzeń zajętych narządów zmysłów.

Formami półpaśca sugerującymi ciężkie zaburzenia odporności są półpasiec nawracający oraz, występujący głównie w chłoniaku Hodgkina, półpasiec rozsiany z towarzyszącym zapaleniem narządów wewnętrznych.

Jak rozpoznaje się i leczy półpasiec?

W przypadkach typowych do rozpoznania wystarczy wywiad i ocena przez doświadczonego lekarza obecnych zmian skórnych i objawów. Jedynie w przypadku wątpliwości lub nietypowego przebiegu wykonuje się badania wirusologiczne.

W leczeniu kluczowe znaczenie ma terapia przeciwwirusowa. Lekarz ocenia stan ogólny pacjenta, ciężkość przebiegu choroby i podejmuje decyzję o podawaniu leku doustnie w warunkach domowych lub hospitalizacji i podaży dożylnej. Leczenie doustne osoby w dobrym stanie trwa zwykle 7 do 10 dni.

W zwalczaniu bólu stosuje się środki doustne, zależnie od jego nasilenia od paracetamolu i niesteroidowych leków przeciwzapalnych aż po konieczne w szczególnie ciężkich przypadkach opioidy oraz inne leki wspomagające terapię. Stosowanie preparatów miejscowych jest niewskazane.

Podsumowując, półpasiec u osób z prawidłową odpornością, nieobciążonych nowotworami, niezakażonych HIV i nieprzechodzących terapii immunosupresyjnej dobrze reaguje na stosowane leczenie. Rokowanie jest pomyślne. Możliwe jest jednak wystąpienie powikłań w postaci przedłużającego się bólu lub świądu oraz powstanie blizn po zmianach skórnych. Należy zatem zgłosić się do lekarza po zaobserwowaniu pierwszych symptomów i ściśle stosować się do jego zaleceń po postawieniu diagnozy.

Źródła:

  • Zaborowski P., Półpasiec, w: Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków,
  • Duszczyk E., Ospa wietrzna, w: Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Lek na koronawirusa (COVID-19) w Polsce

13 marca 2020 roku Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zatwierdził Arechin, produkt leczniczy zawierający substancję czynną…

Zobacz więcej

Dlaczego ospa party jest niebezpieczne?

Ospa party jest spotkaniem organizowanym przez rodziców, polegającym na zarażeniu dzieci ospą w celu tzw. uodpornienia, jeśli nie przechodziły jeszcze…

Zobacz więcej

Jakie leki przeciwbólowe na półpasiec?

Choroba zwana półpaścem często niesie ze sobą bardzo silne bóle. Można zastosować jakiekolwiek leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, jednak nie…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)