5
18 maja 2021

Problemy z głosem po COVID-19 – co zrobić w tej sytuacji? Postępowanie i leczenie

W dobie pandemii COVID-19 coraz więcej pacjentów zgłasza się po pomoc logopedyczną lub foniatryczną, skarżąc się na skutki choroby, takie jak zaburzenia głosu czy utrzymujące się problemy z oddychaniem. Jak wygląda postępowanie rehabilitacyjne u takich pacjentów? 

COVID-19 – co warto wiedzieć? 

COVID-19 jest ostrą chorobą zakaźną wywoływaną przez wirus SARS-CoV-2. Duża część pacjentów (aż 30%) chorujących na COVID-19 w sposób umiarkowany lub łagodny wskazuje, że chorobie towarzyszą objawy zaburzeń związanych z głosem, tj. jego zmęczeniem, szybką męczliwością, zmianą barwy, brakiem kontroli nad głosem, chrypką. Po rutynowych badaniach foniatrycznych nierzadko stwierdza się u tych pacjentów obrzęki fałdów głosowych (potocznie nazywanych strunami głosowymi) czy zmiany wywołane obecnością grzybicy na fałdach głosowych.  

Problemy z głosem po COVID-19 – jakie są ich przyczyny? 

COVID-19 jest ostrą chorobą zakaźną atakującą między innymi układ oddechowy człowieka. Naturalna obecność w obrębie brzucha, klatki piersiowej czy fałdów głosowych receptora ACE2 sprzyja przedostawaniu się wirusa w głąb organizmu i dewastację tych struktur, w tym funkcji głosowych i oddechowych. Ale to nie wszystko. COVID-19 jest wirusem, przy którym, podobnie jak w przypadku innych wirusów, dochodzi do obrzęku błon śluzowych (również tych, które powlekają fałdy głosowe). Kaszel, częste odkrztuszanie czy chrząkanie dodatkowo osłabiają fałdy głosowe, które w momencie odkasływania mocno się ze sobą łączą, co powoduje także silny wzrost ciśnienia powietrza. Napierające powietrze gwałtownie rozwiera fałdy i się przez nie przedziera, co może prowadzić do występowania niedomykalności strun głosowych, ale też zmiany w ich napięciu czy w skrajnych przypadkach wylewów!  

Czym objawiają się problemy z głosem spowodowane koronawirusem? 

W zależności od przebiegu choroby COVID-19 może uszkadzać nerwy, w tym również te unerwiające krtań. Uszkodzenie nerwów może spowodować zaburzenia koordynacji pracy mięśni krtaniowych, a nawet w ciężkich przypadkach porażenia fałdów głosowych. Pacjenci, którzy w wyniku COVID-19 musieli zostać zaintubowani, nierzadko cierpią na dysfagię (zaburzenia połykania) i zaburzenia głosowe np. w postaci chrypki, bolesności gardła, kaszlu. Ciężkie przypadki COVID-19 mogą trwale uszkadzać płuca, zmniejszając tym samym ich pojemność życiową, mogą także powodować krótszą fazę wydechową. Według przeprowadzonych badań i obserwacji specjaliści stwierdzają, że zmiany głosowe w przebiegu COVID-19 dotykają częściej kobiet. Takie zmiany pojawiają się również znacznie częściej u osób palących.  

COVID-19 bardzo mocno osłabia organizm. Z pewnością wiele czytelników zna kogoś, kto mimo przechorowania koronawirusa, będąc już teoretycznie zdrowym, nadal odczuwa skutki choroby, chociażby w postaci ciągłego zmęczenia, szybkiego przemęczania się czy duszności. Badania wykazują, że aż połowa pacjentów po przebyciu COVID-19 skarży się na powyższe dolegliwości. Szybka męczliwość organizmu ma wpływ na kondycję głosową, zwłaszcza jeśli chodzi o długotrwałe mówienie, śpiew czy wyciąganie wysokich tonów.  

Leczenie problemów z głosem po COVID-19 

Wszelkie zmiany w głosie, takie jak męczliwość, zmiany jego wysokości i barwy należy skonsultować z foniatrą. Lekarz ten sprawdzi stan i funkcjonowanie krtani – przeprowadzi dokładny wywiad oraz badania: 

  • otolaryngologiczne (oceni stan nosa, uszu, gardła, krtani), 
  • badanie instrumentalne krtani (VLS – ocena akustyczna), 
  • oceni głos wraz z jego parametrami (czas fonacji, rezonatory, tor oddechowy, charakter głosu itp.),  
  • oceni trakt głosowy – ruchomość klatki piersiowej, brzucha, a także napięcie mięśniowe w okolicy szyjnej. 

W razie potrzeby skieruje pacjenta na dokładniejsze badania, takie jak: 

  • laryngostroboskopia – oceniające jakościowo drgania fałdów głosowych w trakcie fonacji, 
  • ocena odsłuchowa głosu wg skali GRBAS. 

Lekarz może także skierować pacjenta do pulmonologa w celu wykonania spirometrii, która określi wydolność płuc. 

Zaburzenia głosu (dysfonia) można zwalczyć, jednak należy pamiętać, że na nasz głos i jego prawidłową emisję, a także brzmienie wpływa między innymi sposób oddychania, postawa ciała czy prawidłowe użytkowanie rezonatorów (jamy nosowej, ustnej, gardła i zatok). Ćwiczenia stosowane wśród pacjentów z zaburzeniami głosowymi dzieli się na trzy grupy: 

  • ćwiczenia oddechowe z aktywizacją przepony, 
  • ćwiczenia artykulacyjne, 
  • ćwiczenia fonacyjne. 

Szczególnie narażeni na zaburzenia głosu są pacjenci po intubacji (a więc ci, którzy byli wentylowani mechanicznie, czyli leżeli pod respiratorem). Najczęściej ich głos jest słaby, a także ochrypły. W takich sytuacjach należy pamiętać, że fałdy głosowe muszą „dojść do siebie” i się zregenerować, a to wymaga czasu. Oto kilka wskazówek, z którymi warto się zapoznać: 

  • Pij dużo wody w celu prawidłowego nawodnienie organizmu. 
  • Pij wodę niewielkimi łyczkami. 
  • Nie przemęczaj swojego głosu. Jeśli czujesz, że potrzebujesz przerwy w mówieniu, zrób ją, a resztę rozmowy przeprowadź w formie pisanej. 
  • Jeśli podczas mówienia zabraknie ci tchu, przerwij mówienie i wykonaj kilka prostych ćwiczeń oddechowych (będą omówione poniżej). 
  • Nie krzycz, ale nie mów też szeptem. Mówienie szeptem wbrew pozorom najbardziej obciążą narząd głosu. 
  • Mrucz lub nuć pod nosem. To będzie dobry trening dla Twojego głosu, bez jego nadmiernego obciążenia. 

Jeśli podczas rozmowy odczuwasz duszności, które się nasilają, warto zastosować prostą technikę oddychania, np.: 

  • Kontroluj swój oddech – w pozycji siedzącej lub leżącej połóż jedną rękę na klatce piersiowej, a drugą na brzuchu. Nabieraj powietrze przez nos, wydychaj je ustami. Oddychając, skup się na unoszących się dłoniach położonych na brzuchu i klatce piersiowej. Skup się i powoli oddychaj, staraj się robić to w sposób naturalny i spokojny. 
  • Trzymaj tempo – jeśli wykonujesz jakąś czynność, np. wchodzisz po schodach i złapią cię duszności, ta technika pomoże Ci odzyskać równowagę i oddech. Zaplanuj daną czynność, dzieląc ją na mniejsze etapy. Nabieraj wdech przed wykonaniem ruchu, wydychaj powietrze podczas wykonywania czynności, np. pokonywania kolejnego stopnia. Nabieraj powietrze nosem, wydychaj je ustami. 

Jeśli odczuwasz silne duszności, warto przyjąć jedną z kilku wygodnych pozycji: 

  • Usiądź na krześle i pochyl się do przodu. 
  • (Przy stoliku) usiądź na krześle, pochyl się do przodu i oprzyj głowę o poduszkę (lub o stół). 
  • Połóż się na boku, podkurcz nogi w kolanach, głowę ułóż na dość wysokiej poduszce. 
  • Oprzyj się o ścianę i pozwól, aby ręce luźno zwisały wzdłuż ciała, a nogi były w lekkim rozkroku. 
  • Stojąc za krzesłem, oprzyj się o jego oparcie. 

Wybierz wygodną dla siebie pozycję. Oddychaj spokojnie i swobodnie nosem, powietrze wydychaj ustami. Ustabilizuj swój oddech.  

Obecnie na rynku medycznym dostępne są programy i turnusy rehabilitacyjne, mające na celu rehabilitację po infekcji wirusem SARS-CoV-2. W ich ofercie dostępna jest fizykoterapia, terapia logopedyczna, a także psychologiczna. Jedną z ciekawych propozycji dla pacjentów jest SIS (Super Indukcyjna Stymulacja), aktywizująca m.in. mięśnie oddechowe i polepszająca parametry oddechowe i nie tylko. Inną opcją jest tlenoterapia. 

Problemy z głosem będące wynikiem przebycia COVID-19 mogą mieć różne stopnie nasilenia. Ważna jest szybka wizyta lub konsultacja ze specjalistą i szybkie podjęcie rehabilitacji. Należy pamiętać, że powrót do zdrowia może zająć nawet kilka miesięcy.  

Źródła: 

  • J. Olszewski, J. Nowosielska-Grygiel, Nowe metody diagnostyczne oceny czynności głosu dla potrzeb foniatry i logopedy [w:] Logopaedica Lodziensia nr 1(2017). 
  • World Health Organization, Wsparcie w samodzielnej rehabilitacji po przebyciu choroby związanej z Covid-19, 2020. 
  • materiały internetowe. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 50. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Pulsoksymetr – jakie wyniki są prawidłowe?

Za prawidłowe wyniki saturacji, czyli poziomu natlenienia hemoglobiny uznaje się przedział od 95 do 99%. Wyniki poniżej 95% mogą świadczyć…

Zobacz więcej

Czy po szczepieniu na COVID-19 można nadal zarażać?

Kwestia ta nadal nie do końca została poznana i jest tematem badań.   Istnieje prawdopodobieństwo, że osoby zaszczepione mogą transmitować…

Zobacz więcej

Szczepionka na koronawirusa dla dzieci

Szczepionki dostępne na polskim rynku przeznaczone dla dzieci od 12 roku życia oraz dorosłych to Pfizer BioNTech. Dla osób powyżej…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
11 października 2021 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
11 października 2021 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
11 października 2021 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
11 października 2021 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
08 października 2021 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)