4
30 kwietnia 2021

Przeciwciała monoklonalne – nowy lek w walce z COVID-19?

Znaczna skuteczność szczepień przeciwko wirusowi SARS-CoV-2 zwiastuje zakończenie lub co najmniej ograniczenie pandemii w najbliższym czasie. Nie oznacza to niestety eradykacji, czyli całkowitego zwalczenia choroby zakaźnej, jak w przypadku ospy prawdziwej, co udało się głównie dzięki wprowadzeniu obowiązkowych szczepień. SARS-CoV-2 będzie obecny w społeczeństwie i prawdopodobnie będzie przyczyną wielu chorób i zgonów, choć nie tak wielu, jak dotychczas. Z tego powodu potrzebne są substancje umożliwiające leczenie choroby COVID-19. Większość leków stosowanych w terapii chorób wirusowych nie jest leczeniem działającym bezpośrednio na wirusa, a raczej ograniczającym proces zapalny powstający w odpowiedzi na jego obecność w organizmie. 

Układ odpornościowy człowieka walczy z czynnikami zakaźnymi, wykorzystując wiele mechanizmów. Poniższy podział dotyczy specyficzności reakcji wobec konkretnego patogenu.  

  • Odpornoścć swoista – te działania układu odpornościowego, które mają zwalczać konkretny patogen, np. wytwarzanie przeciwciał – białek atakujących elementy wirusa SARS-CoV-2. 
  • Odporność nieswoista – mechanizmy uniwersalne, nieukierunkowane wobec konkretnego patogenu. Mechanizmy nieswoiste odporności polegają na atakowaniu wszelkich komórek lub cząstek, które zwykle nie występują w organizmie gospodarza i są uznawane za obce.

Czym są przeciwciała monoklonalne? 

Jednym z elementów odporności swoistej jest wytwarzanie przeciwciał przez komórki plazmatyczne powstające z limfocytów B. Komórki układu odpornościowego znają wszystkie antygeny obecne w organizmie macierzystym oraz mają zdolność inicjowania odpowiedzi odpornościowej po rozpoznaniu obcych antygenów.* Przeciwciała to białka mogące związać obce antygeny na powierzchni patogenów, a tym samym je unieszkodliwić oraz zainicjować atak kolejnych komórek układu immunologicznego. Ważną cechą tych białek jest ich dopasowanie do cząsteczki docelowej – najczęściej jedno przeciwciało pasuje tylko do jednego antygenu.  

Przeciwciała monoklonalne to te wytworzone przez komórki plazmatyczne będące klonami, a przez to wytwarzające jeden typ przeciwciał. 

*Niektóre komórki, mogą nie rozpoznawać antygenów należących do organizmu macierzystego oraz inicjować wobec nich reakcję immunologiczną.  W takim mechanizmie powstają m.in. choroby autoimmunologiczne. 

Wyprodukowane w hodowlach limfocytów przeciwciała są stosowane w leczeniu wielu chorób, między innymi: 

  • autoimmunologicznych:  
    • reumatologiczne zapalenie stawów,
    • choroba Leśniowskiego-Crohna,
    • wrzodziejące zapalenie jelita grubego, 
  • nowotworowych:
    • ostra białaczka mielocytowa,
    • ostra białaczka limfocytowa,
    • chłoniak nieziarniczy,
    • rak piersi,
    • rak jelita grubego,
    • rak płuca, 
  • innych:
    • odrzucanie przeszczepionego narządu,
    • astma,
    • profilaktyka przeciwzakrzepowa,
    • leczenie zakażenia wirusem Ebola,
    • leczenie zakażenia wirusem RSV u niemowląt. 

Przeciwciała monoklonalne w leczeniu zakażenia SARS-CoV-2 

Potencjalna korzyść ze stosowania przeciwciał przeciwko SARS-CoV-2 ma wynikać z ich powinowactwa wobec białka S wirusa. Połączenie przeciwciała z białkiem S ma uniemożliwiać wirusowi wniknięcie do komórek człowieka, a tym samym zapobiec jego namnożeniu się i wystąpieniu choroby. 

Rodzaje przeciwciał stosowanych w COVID-19

Casirivimab i  imdevimab (REGN-COV2) – Regeneron Pharmaceuticals i F. Hoffman-La Roche 

Mieszanina (koktajl) przeciwciał została dopuszczona do stosowania przez FDA (Food and Drug Administration) już w listopadzie 2020 roku w trybie Emergency Use Authorisation (EUA), co oznacza zgodę na użycie w sytuacji wyjątkowej. Substancje dopuszczono do stosowania w łagodnej i umiarkowanej postaci COVID-19 u pacjentów: 

  • powyżej 12 roku życia,  
  • ważących co najmniej 40 kg,  
  • z zakażeniem potwierdzonym dodatnim wynikiem testu na obecność wirusa SARS-CoV-2,  
  • u których jednocześnie występują czynniki ryzyka rozwinięcia ciężkiej postaci COVID-19.  

26 lutego 2021 roku EMA (European Medicines Agency) oświadczyła, że lek może być stosowany w leczeniu potwierdzonej choroby COVID-19 u pacjentów  w wieku 12 lat i starszych, którzy nie wymagają wspomagania oddechu tlenem i u których istnieją czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19:  

  • podeszły wiek, 
  • otyłość, 
  • choroby sercowo-naczyniowe, w tym nadciśnienie, 
  • przewlekłe choroby płuc, w tym astma, 
  • cukrzyca typu I i II, 
  • przewlekła choroba nerek, 
  • niewydolność wątroby, 
  • stany skutkujące niedoborami odporności. 

23 marca 2021 roku na stronie producenta opublikowano wyniki badań w populacji pacjentów niehospitalizowanych z wysokim ryzykiem ciężkiego przebiegu COVID-19. 

Podanie przeciwciał wiązało się z istotną statystycznie redukcją ryzyka hospitalizacji lub zgonu o około 70% w porównaniu z placebo. REGN-CoV2 skracał również czas trwania objawów choroby. 

Bamlanivimab/etesevimab – Eli Lilly and Company 

FDA oraz EMA dopuściły stosowanie mieszanki przeciwciał bamlanivimabu z etesevimabem również w trybie EUA we wskazaniach podobnych do tych dla REGN-CoV2. Nieliczne badania sugerują skuteczność w obniżaniu liczby hospitalizacji i zgonów spowodowanych COVID-19 nawet o 70-87% w porównaniu z grupą placebo. Do niedawna dopuszczano również stosowanie bamlanivimabu w monoterapii, jednak pojawiły się przesłanki mówiące o tym, że to leczenie może być nieskuteczne wobec nowych wariantów SARS-CoV-2. 

Regdanvimab – Celltrion 

Lek dopuszczony do stosowania w Korei Południowej od lutego 2021 roku oraz dopuszczony przez EMA od marca tego roku. Według producenta skuteczność w ograniczaniu progresji do ciężkiej postaci COVID-19 wynosi 54-68%.

Sotrovimab (wcześniej VIR-7831 lub GSK4182136) – GlaxoSmithKline (GSK) and Vir Biotech

Przeciwciało produkcji europejskiej firmy. 21 maja 2021 roku Europejska Agencja Leków na podstawie badań dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa stosowania Sotrovimabu wydała pozytywną opinię o leku. Podobnie jak wcześniej opisane przeciwciała, również Sotrovimab może być stosowany u zakażonych pacjentów z ryzykiem progresji do ciężkiej postaci choroby. Można go podawać osobom powyżej 12. roku życia, ważących co najmniej 40 kg i niewymagających leczenia tlenem.

Wszystkie wymienione przeciwciała dopuszczone są do użycia w sytuacji wyjątkowej (EUA). Oznacza to, że produkty te nie przeszły weryfikacji umożliwiającej zatwierdzenie leku przez FDA, a ich stosowanie uzasadnia brak alternatywnych substancji o podobnym działaniu zatwierdzonych przez tę instytucję.

Źródła: 

  • https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-authorizes-revisions-fact-sheets-address-sars-cov-2-variants-monoclonal-antibody-products-under [dostęp 25.04.2021]. 
  • Cohen, M.S. Monoclonal Antibodies to Disrupt Progression of Early Covid-19 Infection. New Engl. J. Med. 2021, 384, 289–291. DOI: 10.1056/NEJMe2034495. 
  • Taylor, P.C., Adams, A.C., Hufford, M.M. et al. Neutralizing monoclonal antibodies for treatment of COVID-19. Nat Rev Immunol (2021). https://doi.org/10.1038/s41577-021-00542-x. 
  • https://newsroom.regeneron.com/news-releases/news-release-details/phase-3-trial-shows-regen-covtm-casirivimab-imdevimab-antibody [dostęp 25.04.2021]. 
  • https://www.ema.europa.eu/en/news/ema-issues-advice-use-regn-cov2-antibody-combination-casirivimab-imdevimab [dostęp 25.04.2021]. 
  • Eli Lilly and Company Limited antibody combination (bamlanivimab / etesevimab – COVID19 – Article-5(3) procedure: Assessment report (https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory/post-authorisation/referral-procedures/article-53-opinions#use-of-bamlanivimab-and-etesevimab-for-the-treatment-of-covid-19-section) [dostęp 25.04.2021]. 
  • https://www.celltrionhealthcare.com/en-us/board/newsdetail?modify_key=442&pagenumber=1&keyword=&keyword_type= [dostęp 25.04.2021].

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 50. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Pulsoksymetr – jakie wyniki są prawidłowe?

Za prawidłowe wyniki saturacji, czyli poziomu natlenienia hemoglobiny uznaje się przedział od 95 do 99%. Wyniki poniżej 95% mogą świadczyć…

Zobacz więcej

Czy po szczepieniu na COVID-19 można nadal zarażać?

Kwestia ta nadal nie do końca została poznana i jest tematem badań.   Istnieje prawdopodobieństwo, że osoby zaszczepione mogą transmitować…

Zobacz więcej

Szczepionka na koronawirusa dla dzieci

Szczepionki dostępne na polskim rynku przeznaczone dla dzieci od 12 roku życia oraz dorosłych to Pfizer BioNTech. Dla osób powyżej…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
04 października 2021 lek. Rafał Suchodolski
27 września 2021 mgr farm. Marta Junowicz
24 września 2021 mgr farm. Marta Junowicz
21 września 2021 mgr farm. Magdalena Fuszara
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)