11
15 stycznia 2018

Reumatoidalne zapalenie stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest przewlekłą chorobą zapalną tkanki łącznej, na którą nie wynaleziono jeszcze lekarstwa - obecnie można jedynie ograniczać objawy i spowalniać postęp tej choroby. Dla RZS utrzymującego się przez pewien czas częstym objawem jest symetryczne opuchnięcie stawów, lecz na początku trwania choroby ta cecha może w ogóle nie występować. Jawne zapalenie błony stawowej oraz badania laboratoryjne odróżniają tę chorobę m.in. od choroby zwyrodnieniowej stawów i dny moczanowej. Przebieg choroby bywa różny i jest uzależniony od indywidualnego przypadku pacjenta. Dzielimy go na okresy zaostrzenia choroby oraz remisji. Przebieg może być łagodny i obejmować długi okres remisji. Nieleczone, reumatoidalne zapalenie stawów może postępować bardzo szybko i prowadzić do poważnej utraty sprawności oraz zwiększenia ryzyka chorób krążenia.

Rozwój i przebieg RZS

Farmakoterapia w RZS powinna być włączona niezwłocznie po rozpoznaniu. Lekiem pierwszego rzutu jest metotreksat lub inny Lek Modyfikujący Przebieg Choroby (LMPCh) (w przypadku przeciwwskazań lub nietolerancji na metotreksat). Często też stosuje się kombinację leków z tej grupy. Leki te mają za zadanie doprowadzić do remisji, poprawić rokowania i ogólnie spowolnić postęp choroby. Leki przeciwzapalne nie wpływają na postęp choroby, ale poprawiają jakość życia. Regularne ćwiczenia fizyczne są zalecane dla utrzymania siły mięśniowej oraz sprawności motorycznej, zwłaszcza przy odczuwalnej nużliwości. W leczeniu RZS można włączyć zabiegi fizjoterapeutyczne. Ich rodzaj i częstotliwość, uzależnione są od aktywności schorzenia, stopnia powstałej dysfunkcji oraz stopnia, w jakim został zniszczony zajęty chorobą staw.

Przyczyny reumatoidalnego zapalenia stawów dotąd nie zostały poznane. Pośród czynników sprzyjających rozwojowi RZS wymienia się między innymi czynniki środowiskowe, palenie papierosów, nadwagę, niedobory witaminy D oraz przypadki występowania w rodzinie. Rozwój schorzenia nierzadko poprzedzony jest wystąpieniem kilka miesięcy wcześniej silnego stresu, przebytym porodem bądź uszkodzeniami ciała. Objawy RZS i przebieg schorzenia mają wpływ na życie codziennie. Pacjenci muszą zmienić swój sposób funkcjonowania. Modyfikacji ulegają praca zawodowa oraz pełnione dotąd role społeczne, dlatego najważniejsze jest przystosowanie się do życia z chorobą. W ten sposób pacjenci odzyskują poczucie własnej wartości, ponownie przejmują kontrolę nad swoim życiem i czują, że mają na nie wpływ.

Reumatoidalne zapalenie stawów – etapy choroby

Reumatoidalne zapalenie stawów ma różnoraki przebieg. Można wymienić cztery główne okresy choroby, zależne są od stopnia zniszczenia zajętych stawów.

  • Pierwszy okres zwany wczesnym, dla którego charakterystyczne jest zapalenie błony maziowej. Dochodzi wówczas do osteoporozy okołostawowej;
  • Drugi okres charakteryzuje się umiarkowanymi zmianami. Objawy RZS na tym etapie to: zwężenie szpary stawowej, pojawienie się guzków oraz stany zapalne pochewek ścięgnistych mięśni.
  • Trzeci okres obejmuje zmiany zaawansowane. Osteoporoza okołostawowa jest już znaczna, dochodzi do zaniku mięśni oraz zniekształcenia stawu, a kolejno nadżerki powierzchni stawowych.
  • Czwarty okres to końcowy etap schorzenia, w którym zauważalne jest włókniste i kostne zrośnięcie stawu.

Częstotliwość występowania RZS

Reumatoidalne zapalenie stawów dotyka najczęściej osoby po 40. oraz 50. roku życia. Zachorowalność w krajach rozwiniętych kształtuje się w zakresie 0,5% – 1% ludności na świecie. Wśród kobiet RZS występuje znacznie częściej niż u mężczyzn, ponadto szybciej pojawiają się u nich objawy choroby.

Sposoby dbania o stawy

Objawy RZS

Objawy RZS dzieli się na stawowe oraz pozastawowe. Pośród objawów stawowych najczęściej mówi się o przewlekłym zapaleniu obejmującym wiele stawów. Objawy reumatoidalnego zapalenia stawów u około 60% osób w stadium początkowym w żaden sposób nie przypominają tego schorzenia, przez co postawienie prawidłowej diagnozy jest trudne. Pośród niekiedy błędnie zdiagnozowanych, a występujących w początkowym stadium RZS objawów wyróżnia się: zmęczenie, brak apetytu, ogólne osłabienie oraz dolegliwości bólowe po stronie układu mięśniowo – szkieletowego, które trudno przypisać konkretnemu schorzeniu. Bardziej typowe objawy RZS pojawiają się wraz z postępem choroby. Obejmują na tym etapie stawy, które zostają zajęte symetrycznie.

Reumatoidalne zapalenie stawów w dużej mierze rozpoczyna się od objawów widocznych po stronie stawów rąk, nadgarstków, kolan oraz stóp. Objawy RZS, które w największym stopniu pozwalają rozpoznać, iż mamy do czynienia ze schorzeniem, to ból występujący w zajętych stawach, który nasila się podczas wykonywania jakichkolwiek ruchów. Kolejna charakterystyczna cecha to poranna sztywność – nie wyklucza ona jednak występowania choroby niezapalnej. W momencie, gdy rozwija się zapalenie maziówki (błony maziowej), zauważalny jest obrzęk oraz ograniczenie ruchomości w zajętych stawach. Odczuwalna jest również zwiększona ciepłota, a pacjenci zmagają się z nadwrażliwością na dotyk chorych stawów. Zapalenie może obejmować każdy staw maziowy, jednak w większości przypadków dotyka ono stawów międzypaliczkowych bliższych oraz śródręcznopaliczkowych.

Częstym objawem RZS na tym polu jest zapalenie błony maziowej w stawach nadgarstkowych. Poza ograniczeniem zakresu ruchów dochodzi do deformacji stawów. Skutkiem może być ucisk na nerw pośrodkowy, prowadzący do powstania zespołu cieśni kanału nadgarstka. W obrębie ręki pojawiają się zmiany, takie jak ulnaryzacja, czyli łokciowe odchylenie palców. Inną zmianą charakterystyczną dla RZS są palce typu „łabędzia szyja” czy też palce typu „butonierki”. Pozastawowe objawy reumatoidalnego zapalenia stawów dotyczą między innymi serca oraz płuc. Może dochodzić do zapalenia osierdzia oraz niewydolności krążenia. Z kolei w tkance płucnej rozwija się śródmiąższowe zapalenie płuc i może dojść do zwłóknienia. Nerki mogą zmagać się z amyloidozą lub odmieniczkowym zapaleniem nerek. Kolejne pozastawowe objawy RZS to zmiany po stronie narządu wzroku, układu nerwowego oraz przewodu pokarmowego.

Leczenie RZS

Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów przede wszystkim polega na poprawie jakości życia pacjenta. Stosowane metody mają na celu łagodzenie bólu, ograniczanie rozwoju stanów zapalnych oraz ochronę struktur stawowych. Leczenie RZS polega na regularnej kontroli zmian, które pojawiają się w obrębie narządów. Stosowana jest fizykoterapia, dzięki której można zmniejszać stany zapalne, poprawiać krążenie krwi w kończynach oraz ograniczać odczucie porannej sztywności. Zabiegi dają szansę na zminimalizowanie ryzyka powstawania przykurczów w stawach. Pozwalają odżywić mięśnie i skórę, poprawić stan ogólny i w ten sposób przygotować do rozmaitych form kinezyterapii.

Fizjoterapia, fizykoterapia, kinezyterapia

Fizjoterapię powinno się wdrażać już na samym początku, gdy tylko reumatoidalne zapalenie stawów zostanie rozpoznane. Głównym problemem jest ból w obrębie stawów, który skutkuje odruchowym napięciem mięśni. To z kolei prowadzi do kompresji uszkodzonych struktur stawowych. Powstaje tzw. mechanizm błędnego koła bólu. Leczenie RZS bazuje w dużym stopniu na zabiegach fizykalnych, między innymi krioterapii, ciepłolecznictwie, elektroterapii, ultradźwiękach, magnetoterapii oraz terapuls. Każdy z zabiegów działa w inny sposób, ale wszystkie mają na celu łagodzenie bólu, zmniejszanie stanów zapalnych i obrzęków, a także ograniczenie porannej sztywności. Poza tym można liczyć na zwiększenie zakresu ruchu w stawach, zmniejszenie napięcia mięśni, poprawę ukrwienia i rozluźnienie tkanek okołostawowych. Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów w postaci zabiegów fizykalnych daje szansę na zwiększenie przemiany materii. Ponadto stosuje się kinezyterapię, czyli leczenie ruchem. Fizjoterapeuta stosuje ćwiczenia bierne – bez współudziału pacjenta. Z kolei ćwiczenia czynne wykonywane są już przez pacjenta, pod okiem fizjoterapeuty bądź z jego pomocą, jeśli zachodzi taka konieczność. Skuteczne leczenie RZS to także gimnastyka grupowa oraz masaże. Reumatoidalne zapalenie stawów, pomimo tego, że postępuje i ma różny przebieg, przy zastosowaniu odpowiednich metod leczenia daje szansę pacjentom na dobre funkcjonowanie w życiu codziennym.

Źródła:

  • Mackiewicz S., Kasprzak W.: Fizjoterapia w reumatologii pod redakcją Kasprzak W. w Fizjoterapia kliniczna. PZWL, Warszawa 2011,
  • Zimmermann-Górska I.: Choroby reumatyczne. PZWL, Warszawa 2004,
  • Niedzielski A., Humeniuk E., Błaziak P., Fedoruk D.: Stopień akceptacji choroby w wybranych chorobach przewlekłych. Wiadomości lekarskie 2007; 60: 224-227,
  • Steczko D., Bijak E., Bijak P., Kózka M. A.: Postępowanie rehabilitacyjne w reumatoidalnym zapaleniu stawów. Praktyczna fizjoterapia i rehabilitacja 2013; 12: 4552,
  • Pazdur J. (red.).: Reumatoidalne zapalenie stawów. Czelej, Lublin 2012,
  • Cieślińska-Świder J.: Przegląd metod fizykoterapeutycznych stosowanych w reumatoidalnym zapaleniu stawów. Rehabilitacja w praktyce 2014; 4: 64-69,
  • Mataczyński K., Sapuła R.: Fizykoterapia. WSZiA, Zamość 2013,
  • Samborski W., Ponikowska I.: Rheumatic diseases – medical standards in health resort therapy. Balneologia Polska 2005; 2: 14-23

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Dna moczanowa a problemy ze stopami

Przede wszystkim należy skonsultować się z reumatologiem. Być może trzeba zmienić dawkę  allopurynol lub dołączyć dodatkowy preparat. Pomocna może okazać…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
13 listopada 2020 mgr Izabela Skowrońska
05 maja 2021 mgr farm. Monika Cichocka
30 października 2019 mgr farm. Marta Junowicz
13 lipca 2020 mgr Izabela Skowrońska
12 listopada 2020 mgr Izabela Skowrońska
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)