154
29 maja 2019

Schizofrenia – objawy, przyczyny i leczenie

Schizofrenia jest przewlekłą chorobą psychiczną o podłożu biologicznym. Większość z nas ma świadomość jej istnienia, jednak zakres naszej wiedzy na jej temat jest niewielki. Chorzy są często stygmatyzowani, m.in. za pośrednictwem mediów, które używają pojęcia schizofrenii w niewłaściwym kontekście i rozpowszechniają fałszywe poglądy na temat choroby. W rezultacie osoby chore są niesłusznie postrzegane jako „niebezpieczni i nieprzewidywalni wariaci”.

Co to jest schizofrenia?

Schizofrenia należy do grupy zaburzeń psychotycznych o zróżnicowanych przyczynach, objawach i przebiegu. Osoba chora ma problemy z adekwatnym oraz spójnym postrzeganiem, przeżywaniem i odbieraniem rzeczywistości. Często zachowuje się w sposób niezrozumiały dla otoczenia, traci kontakt ze światem zewnętrznym i  koncentruje się na przeżyciach wewnętrznych. Ze względu na trudności wynikające z właściwej oceny siebie i innych ludzi może mieć problemy z nawiązywaniem i utrzymywaniem relacji społecznych.

Epidemiologia schizofrenii

Ryzyko zachorowania na schizofrenię wynosi około 1%. Dotyka zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Pierwszy epizod choroby przypada najczęściej na okres późnej adolescencji lub wczesnej dorosłości (między 18 a 35 rokiem życia).

Pamiętaj! Schizofrenia może pojawić się nagle lub rozwijać się powoli i stopniowo.

Schizofrenia – przyczyny choroby

Naukowcy od lat próbują poznać etiologię powstania schizofrenii. Opracowali wiele teorii na ten temat, jednak do tej pory nie udało się wskazać jednego, konkretnego czynnika sprawczego, który determinuje rozwój zaburzenia. Obecnie uważa się, że schizofrenia jest schorzeniem o skomplikowanym i wieloczynnikowym podłożu. Jako jego przyczyny należy wskazać następujące czynniki:

  1. Czynnik genetyczny
    Naukowcy odkryli, że czynniki genetyczne mają wpływ na etiologię schizofrenii. Ryzyko zachorowania wzrasta u osób spokrewnionych z chorym. Odbywa się to poprzez dziedziczenia określonego wariantu genu. Należy pamiętać, że predyspozycja do schizofrenii nie jest równoznaczna z zachorowaniem, ponieważ wystąpienie choroby uzależnione jest od współdziałania wielu różnych czynników.
  2. Czynnik okołoporodowy
    Uwarunkowania pojawiające się w okresie perinatalnym (np. infekcje wirusowe lub zatrucia toksynami występujące u matki) mogą istotnie wpływać na kształtujący się układ nerwowy dziecka, zwiększając ryzyko pojawienia się schizofrenii w późniejszym życiu. Dodatkowym czynnikiem, który oddziałuje na wystąpienie schizofrenii w przyszłości, są komplikacje i urazy, które pojawiły się w trakcie porodu (np. niedotlenienie mózgu).
  3. Czynnik środowiskowy i stres
    Czynniki środowiskowe i stres emocjonalny mogą przyczynić się do wystąpienia pierwszego epizodu choroby lub jej nawrotów (zwłaszcza w przypadku osób podatnych genetycznie). Co więcej, do rozwoju choroby dochodzi na skutek przyjmowania środków psychoaktywnych, doświadczania przemocy lub dorastania w rodzinie dysfunkcyjnej.

Schizofrenia – objawy

Pierwsze niepokojące objawy schizofrenii dostrzegają zazwyczaj osoby z najbliższego otoczenia chorego. On sam nie jest świadomy zmian, które zachodzą w jego zachowaniu i nie zdaje sobie sprawy z wystąpienia choroby.

Objawy schizofrenii można podzielić na:

1.Pozytywne (wytwórcze) – rozumiane jako obecność zaburzeń funkcji psychicznych (Landowski J., s.72). Zalicza się do nich omamy i urojenia. Chory jest bezkrytycznie przekonany o ich istnieniu.

Omamy – chory jest przekonany o realnej obecności wrażeń zmysłowych, które w rzeczywistości nie istnieją. Wyróżnia się:

  • omamy słuchowe (chory słyszy nieistniejące dźwięki, np. szmery, trzaski, głosy, śpiewy, rozmowy),
  • omamy wzrokowe (chory widzi nieistniejące przedmioty, ludzi, zwierzęta),
  • omamy węchowe (chory odczuwa nieistniejące intensywne i nieprzyjemne zapachy),
  • omamy smakowe (chory odczuwa zmieniony smak potraw),
  • omamy czuciowe (chory odczuwa na skórze lub narządach wewnętrznych nieistniejące wrażenia dotykowe, np. przemieszczanie się robaków).  

Urojenia – są to fałszywe przekonania i sądy, które nie istnieją w rzeczywistości, jednak chory z pełnym przekonaniem uznaje je za prawdziwe. Wyróżnia się m.in.:

  • urojenia prześladowcze (chory uważa, że ktoś chce mu zrobić krzywdę lub zabić),
  • urojenia wielkościowe (chory jest przekonany, że ma jakąś wielką moc),
  • urojenia ksobne (chory odnosi do siebie zdarzenia, które go nie dotyczą).

2.Negatywne (ubytkowe) – rozumiane jako obniżenie czy brak prawidłowych funkcji psychicznych. Zalicza się do nich:

  • zubożenie ilościowe wypowiedzi,
  • spłycenie afektu,
  • osłabienie woli (Landowski J., s.72).

Co odczuwa chory na schizofrenię?

Chorzy na schizofrenię wycofują się z udziału w życiu społecznym i zawodowym. Unikają kontaktu z ludźmi. Tracą zainteresowanie rzeczami, które sprawiały im przyjemność. Stają się bierni i apatyczni.

  1. Poznawcze – obejmujące problemy z pamięcią, koncentracją uwagi, sprawnością językową, planowaniem i organizacją dnia codziennego.
  2. Zaburzenia nastroju – chorzy tracą zdolność odczuwania emocji lub doświadczają uczuć sprzecznych z rzeczywistą sytuacją (śmieją się w sytuacjach smutnych, płaczą w sytuacjach radosnych).

Schizofrenia

Leczenie schizofrenii

Wczesne rozpoznanie i rozpoczęcie terapii zwiększa szanse na pełną remisję. Obecnie stosuje się kompleksowe podejście do procesu leczenia, łączące różne oddziaływania i metody. Pacjenci mają dostęp do coraz większej liczby skutecznych metod terapeutycznych, których celem jest leczenie napadów i zaostrzeń choroby oraz zapobieganie jej nawrotom. Dzięki temu nie wszyscy chorzy wymagają hospitalizacji.

Pamiętaj! Schizofrenia jest chorobą przewlekłą, której leczenie przeważnie trwa całe życie.

Elementy leczenia schizofrenii

Farmakoterapia

Środki farmakologiczne (leki przeciwpsychotyczne) są podstawową metodą leczenia schizofrenii. Obecnie stosuje się klasyczne leki I generacji (np. haloperidol) lub nowsze, atypowe leki II generacji (np. aripiprazol, klozapina). Efektywność działania leków z obydwu grup jest zbliżona, przy czym nowsze leki wywołują mniej skutków ubocznych i są lepiej tolerowane przez pacjentów. Od pewnego czasu dostępne są również leki atypowe o przedłużonym działaniu (występują w formie zastrzyków i podawane są raz na miesiąc). O powodzeniu leczenia w dużej mierze decyduje stosowanie się do zaleceń lekarza oraz regularne przyjmowanie leków.
UWAGA! Należy pamiętać, że nie wolno samodzielnie zmniejszać dawek oraz odstawiać przepisanych leków.

Psychoterapia

Stanowi ważne uzupełnienie farmakoterapii i zwiększa skuteczność leczenia. Pomaga pacjentowi rozpoznawać błędy w postrzeganiu rzeczywistości. Stosuje się ją przeważnie po opanowaniu ostrego epizodu choroby, gdy możliwa staje się współpraca i komunikacja z pacjentem. W leczeniu schizofrenii najlepiej sprawdza się terapia grupowa i poznawczo-behawioralna. Choroba psychiczna stanowi silne obciążenie dla bliskich, sprawujących opiekę nad chorym, dlatego czasami zaleca się również udział rodzin w terapii.

Psychoedukacja

Jest jedną z form oddziaływań psychospołecznych stosowanych obok farmakoterapii. Zadaniem psychoedukacji jest:

  • dostarczenie pacjentowi i jego bliskim informacji o rozwoju, objawach i przebiegu schizofrenii,
  • nauka rozpoznawania objawów, sugerujących nawrót choroby,
  • przedstawienie sposobów radzenia sobie z trudnościami, które wynikają z występowania choroby.

Zajęcia terapeutyczne

Służą wzmocnieniu samooceny chorego oraz wyposażeniu go w różne umiejętności przydatne w samodzielnym funkcjonowaniu w społeczeństwie. W ramach oddziaływań terapeutycznych stosuje się:

  • terapię zajęciową,
  • psychorysunek,
  • muzykoterapię,
  • psychodramę,
  • trening umiejętności społecznych.

Schizofrenia jest chorobą, która stygmatyzuje i izoluje od świata. W społeczeństwie funkcjonuje wiele fałszywych i szkodliwych poglądów na temat osób chorujących na schizofrenię. Ważne jest, aby w kontakcie z chorymi nie kierować się stereotypami. W każdym chorym należy dostrzegać człowieka, a nie jego chorobę, bowiem nie ma schizofreników, są zaś ludzie chorujący na schizofrenię.

Źródła:

  • Bilikiewicz A., Landowski J., Radziwiłłowicz P. Psychiatria. Repetytorium. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, 2003, 2006.
  • Hintze B., Schizofrenia: niczyja wina, „Ja. My. Oni. O chorobach psychicznych i zaburzeniach umysłu” 2011, nr 3, s.70.
  • Walewski P., Schizofrenia – dlaczego ta zupełnie niezaraźliwa udręka duszy budzi wciąż taki lęk, „Ja. My. Oni. Rady na kłopoty ze sobą i z innymi” 2016, nr 4, s.84

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak leczyć chroniczne zmęczenie?

Przede wszystkim powinna Pani udać się do lekarza rodzinnego w celu zdiagnozowania albo wyeliminowania chorób, których objawem mogłoby być chroniczne…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

  1. Robert pisze:

    Trudno nie poczuć się stygmatyzowanym gdy lekarz rodzinny po przeczytaniu diagnozy psychiatry śmieje się szyderczo.

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)