Czym jest sepsa?

Obecne wytyczne (z 2016 r.) traktują sepsę, jak i ciężką sepsę jako ”zagrażającą życiu dysfunkcję narządową, spowodowaną zaburzoną regulacją odpowiedzi ustroju na zakażenie; odpowiedź ta powoduje uszkodzenie tkanek i narządów”. Przed rokiem 2016 sepsa oraz ciężka sepsa posiadały oddzielne definicje.

Z kolei wstrząs septyczny jako: „sepsę, w której zaburzenia ze strony układu krążenia, metaboliczne i na poziomie komórkowym są tak głębokie, że znacząco zwiększają śmiertelność”. We wstrząsie septycznym, mimo dobrego nawodnienia organizmu, dochodzi do nagłego spadku ciśnienia tętniczego, co jest szczególnie niebezpieczne. Prowadzi to do spadku przepływu krwi przez tkanki i narządy, a dalej do nagłej niewydolności narządowej.

Przyczyny sepsy

Do najczęstszych przyczyn sepsy zaliczamy:

  • infekcje w obrębie jamy brzusznej,
  • zapalenie płuc,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • infekcje układu moczowego.

U osób o obniżonej odporności (dzieci, osób starszych, często narażonych na czynniki zakaźne) każde zakażenie może prowadzić do sepsy. Sepsę częściej obserwuje się u osób w leczeniu szpitalnym (oddziały intensywnej terapii). Powiązane jest to z procedurami medycznymi, jakim są poddawani tam pacjenci, oraz ich ciężkim stanem zdrowia. Do wyżej wspomnianych procedur należą chociażby:

  • założenie cewnika dopęcherzowego,
  • wkłucie dożylne,
  • założenie drenu,
  • przetaczanie krwi,
  • mechaniczna wentylacja płuc
  • obecność rozległych odleżyn/ran.

Zdarzają się także przypadki sepsy pozaszpitalnej. W tym wypadku dotyczy ona głównie dzieci, młodzieży oraz osób starszych, osłabionych (fizycznie lub psychicznie). Sepsę pozaszpitalną można także obserwować u osób przebywających przez długi okres czasu w dużych skupiskach ludzi (przedszkola, szkoły, więzienia, koszary).

Sepsa jest często wynikiem zakażenia bakteryjnego. Wywołują ją zazwyczaj bakterie, które w normalnych warunkach nie stanowią zagrożenia. Proces zapalny rozwija się pod wpływem obecności składników drobnoustrojów, np. lipopolisacharydu. Jest on endotoksyną, która uwalnia się pod wpływem zniszczenia komórki bakteryjnej. W krwiobiegu łączy się z białkami, a następnie zostaje wykryta jako kompleks przez komórki układu odpornościowego gospodarza. Skutkuje to powstaniem mediatorów reakcji zapalnej i rozwinięciem uogólnionego stanu zapalnego. W światłach naczyń powstają mikrozakrzepy, które są szczególnie niebezpieczne. Dochodzi także do zwężania światła naczyń krwionośnych, zlepiania się płytek krwi, tworzenia zakrzepic i krwotoków. Uszkodzeniom ulegają tkanki i narządy, co prowadzi do niewydolności wielonarządowej. Obserwuje się też zwolnienie akcji serca, wydłużenie czasu krzepnięcia, niewydolność wątroby i podniesienie poziomu aminotransferaz. Na niewydolność są narażone płuca i nerki.

Sepsa – objawy i rozpoznanie

Objawy sepsy są podobne do ogólnoustrojowej reakcji zapalnej i należą do nich:

  • temperatura ciała poniżej 36°C lub powyżej 38°C,
  • częstotliwość tętna powyżej 90 uderzeń na minutę,
  • częstotliwość oddechu powyżej 20 oddechów na minutę,
  • liczba leukocytów >12 000/μl lub <4000/μl.

Mogą także wystąpić:

  • ból głowy,
  • gorączka,
  • wymioty,
  • biegunka,
  • senność,
  • bóle stawów.

U dzieci dodatkowo możemy zaobserwować:

  • brak apetytu,
  • rozdrażnienie,
  • płaczliwość,
  • wybroczyny na skórze.

Stwierdzenie sepsy nie jest proste, ponieważ opisane wyżej kryteria nie są na tyle swoiste, by potwierdzić jej występowanie. Dlatego też częściej ocenia się stopień postępującej niewydolności narządowej, m.in.

  • zaburzenia świadomości,
  • niewydolność oddechową,
  • niedociśnienie tętnicze,
  • niewydolność nerek,
  • niewydolność wątroby,
  • zapalenie jelit.

Rozpoznanie polega na zmianie wyniku w skali SOFA (skala niewydolności narządów związanej z sepsą) o co najmniej dwa punkty. Następnie potwierdza się obecność patogenów badaniami mikrobiologicznymi. Wykonuje się też badania obrazowe, takie jak: RTG, tomografia komputerowa, USG.

Szczepienie

Profilaktyka i leczenie sepsy

Do działań profilaktycznych należą szczepienia ochronne. Nie zapobiegają one wystąpieniu sepsy, a zmniejszają możliwość zakażenia się danym drobnoustrojem.

Sepsa zatem nie jest chorobą zaraźliwą. Możliwe jest jedynie zakażenie się chorobą, która może finalnie doprowadzić do wystąpienia sepsy.

Leczenie sepsy jest bardzo problematyczne i często nie przynosi zamierzonych skutków. Mimo dużych nakładów finansowych i czasu, pacjenci z sepsą należą do grupy osób najczęściej umierających na oddziałach intensywnej terapii. W leczeniu przyczynowym przeciw drobnoustrojom są stosowane antybiotyki (w ciągu 1 godziny od wykrycia) lub bardziej inwazyjne metody, polegające na usunięciu ogniska zakażenia (np. drenaż, wycięcie ropni). Pacjentom podaje się płyny, mające za zadanie wypełnić łożysko żylne, a także uzupełnić ewentualne straty wody. W leczeniu objawowym sepsy podaje się kortykosteroidy, preparaty zwiększające czynność serca, obkurczające naczynia oraz witaminy. Średni czas leczenia sepsy wynosi około 19 dni.