20
16 lipca 2020

Sposoby na ukąszenia i użądlenia przez owady

Bogaty świat owadów to niewątpliwy skarb natury. Z drugiej strony brzęczący komar lub wszędobylskie muchy mogą skutecznie utrudnić nawet najbardziej udany wyjazd wakacyjny. Ukąszenia i użądlenia owadów objawiają się nie tylko przykrymi dolegliwościami, takimi jak świąd, ból czy pieczenie, ale mogą także stanowić poważne zagrożenie dla naszego zdrowia, a nawet życia. Jak ochronić się przed insektami? Jak ukoić ból po użądleniu i zmniejszyć ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej? 

Użądlenia spowodowane przez błonkówki 

Do użądlenia może dojść po kontakcie z owadami błonkoskrzydłymi (Hymenoptera), do których należą między innymi:

  • pszczoła miodna (Apis mellifera),
  • trzmiele (Bombus),
  • osy (Vespula vulgaris i V. germianica),
  • szerszenie (Vespa crabro).

W ich jadzie znajdują się enzymy, substancje drobnocząsteczkowe, peptydy oraz glikoproteiny, które mają charakter alergenów i mogą powodować nadwrażliwość.  

Porcja pszczelego jadu zawiera zaledwie od 50 do 140 mikrogramów białka, ale już ta niewielka ilość substancji jest w stanie doprowadzić do prawdziwej tragedii. Najbardziej charakterystyczne są zaczerwienienia, swędzenie, opuchnięcie i ból w miejscu wkłucia żądła.

Jeśli dana osoba jest alergikiem, może dodatkowo pojawić się:

  • obrzęk twarzy,
  • duszności,
  • nudności i wymioty,
  • ból brzucha,
  • osłabienie i omdlenie,
  • utrata przytomności.

Obserwowane są także objawy ze strony układu oddechowego, sercowo-naczyniowego i wydalniczego oraz zmiany neurologiczne. 

Po użądleniu mogą wystąpić następujące reakcje kliniczne: 

  • prawidłowa reakcja miejscowa, czyli odczyn o średnicy poniżej 10 cm, utrzymujący się krócej niż 24 godziny. Ten typ reakcji występuje aż u 90% osób użądlonych przez błonkówki.  
  • duża reakcja miejscowa, która charakteryzuje się obrzękiem o średnicy powyżej 10 cm, trwającym dłużej niż dobę.  
  • uogólniona reakcja anafilaktyczna, często występująca u pszczelarzy (około 14-43% całej grupy). Jest to stan zagrażający zdrowiu i życiu człowieka.  
  • reakcje nietypowe, które mogą pojawić się dopiero kilka godzin lub dni po użądleniu. Przykładem takich reakcji są zmiany neurologiczne.  
  • reakcje toksyczne, związane z licznymi użądleniami i ujawniające się zazwyczaj po wielokrotnym kontakcie z owadami.   

Jak uniknąć użądlenia? 

Osoby, u których występuje nadwrażliwość na jad błonkówek, powinny przede wszystkim unikać miejsc, gdzie są najbardziej narażone na kontakt z tymi owadami. W takim przypadku lepiej zrezygnować ze spaceru po kwietnych łąkach i wybrać się na wycieczkę do lasu.  

Zachowajmy szczególną ostrożność podczas jedzenia i picia, zwłaszcza w okresie letnim. Pszczoła ukryta w ciemnej butelce lub siedząca na kawałku słodkiego ciasta może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia.   

Unikajmy noszenia jaskrawych ubrań i stosowania intensywnych perfum, które mocno drażnią owady. Starajmy się także nie wykonywać zbyt gwałtownych ruchów w pobliżu miejsc, gdzie przebywają owady, np. w okolicy gniazd.  

Co zrobić, jeśli użądli nas pszczoła? 

  • Jak najszybciej pozbądź się żądła (optymalnie do 30 sekund). Trzeba je podważyć i delikatnie usunąć, unikając ściskania, by nie naruszyć woreczka jadowego.  
  • Obserwuj swój organizm i powiadom bliską osobę. W razie utraty przytomności pozwoli to na szybkie działanie.  
  • Osoby, u których w przeszłości wystąpiła silna reakcja alergiczna, powinny nosić przy sobie automatyczny wstrzykiwacz z adrenaliną, preparat przeciwhistaminowy oraz kortykosteroid. Oczywiście kwestię konieczności zakupu leków należy przedyskutować z lekarzem oraz dostosować się do wszelkich zaleceń.  
  • Jeśli zauważymy zmiany skórne w postaci obrzęku, zaczerwienienia, swędzenia czy też bolącej grudki, możemy zastosować preparaty minimalizujące przykre dolegliwości. 

Przeczytaj również:
Borelioza – jak rozpoznać wczesną infekcję po ukąszeniu kleszcza?
Jak bezpiecznie wyciągnąć kleszcza?

Ukąszenia przez owady – co należy wiedzieć? 

Poważny problem zdrowotny stanowią nie tylko użądlenia, ale też ukąszenia przez owady. Jest to częste zjawisko, zwłaszcza w okresie wiosenno-letnim, kiedy to insekty wykazują największą aktywność. Ogromne znaczenie w tym aspekcie mają  alergeny zawarte w ślinie owadów, odpowiedzialne za zmiany skórne i przykre dolegliwości, takie jak obrzęk i swędzenie. Po ukąszeniu przez owady mogą wystąpić reakcje krzyżowe, co stwarza dodatkowe ryzyko związane z wystąpieniem nadwrażliwości.  

Pierwszy kontakt z owadem zazwyczaj nie powoduje żadnych niepokojących symptomów, ale kolejne ukąszenia mogą być przyczyną niebezpiecznych objawów o następującym podłożu immunologicznym: 

  • IgE-zależnym, 
  • związanym z przeciwciałami klasy IgG, 
  • wynikającym z nadwrażliwości komórkowej limfocytów T. 

Pamiętajmy, że w naszym kraju ukąszenie przez większość owadów ma małe znaczenie alergologiczne. Wyjątek stanowią karaczany, które mogą powodować naprawdę ciężką postać nadwrażliwości, jednak reakcje te niestety są bardzo słabo diagnozowane.  

Za ukąszenia człowieka odpowiadają przede wszystkim: 

  • komary (Culex sp.), które w swojej ślinie zawierają ponad 20 alergenów odpowiedzialnych za występowanie takich objawów, jak: swędzące grudki, pokrzywka, obrzęk, katar, gorączka czy też zaczerwienienia. Ryzyko wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego związanego z ukąszeniem komarów określane jest jako skrajnie rzadkie, ale w niektórych przypadkach konieczna może okazać się konsultacja alergologiczna.  
  • meszki (Simuliidae), których ukąszenie powoduje podobne objawy jak w przypadku komarów, przy czym mogą być także obserwowane reakcje pęcherzowe ze współistniejącą gorączką,  
  • bąki bydlęce (Tabanus bovinus), zwane też ślepakami lub muchą końską. Ślina tych owadów zawiera liczne alergeny, takie jak Tab a 1, czy Tab a 2, które mogą powodować reakcje krzyżowe z alergenami charakterystycznymi dla osy. Ukąszenie przez bąki bydlęce bywa bolesne i powoduje obrzęk, świąd oraz pokrzywkę.  
  • pchły (Siphonaptera) – w tym wypadku charakterystyczna jest swędząca wysypka, która  pojawia się po kontakcie ze zwierzętami domowymi, 
  • wszy i wszoły (Phthiraptera) występujące w okolicy głowy lub miejsc intymnych. Ich ukąszenia są przyczyną swędzenia skóry oraz wystąpienia plam rumieniowych, grudek, bąbli i pęcherzy.  
  • biedronki azjatyckie (Harmonia axyridis), które mogą powodować reakcje alergiczne objawiające się między innymi nieżytem nosa, dusznościami oraz pokrzywką.

Co zrobić, aby uniknąć ukąszenia przez owady? 

  • stosuj środki odstraszające owady, 
  • chroń ciało odpowiednio dobranym strojem, 
  • stosuj moskitiery w oknach, drzwiach i wózkach dziecięcych, 
  • otocz się zapachem lawendy, mięty i goździków, np. poprzez używanie olejków eterycznych, 
  • wiele owadów przyciąga zapach potu ludzkiego, zatem zadbaj po prostu o higienę,  
  • jeśli jesteś alergikiem, unikaj miejsc, w których możesz być szczególnie narażony na kontakt z owadami. 

Należy podkreślić, że ukąszenie lub użądlenie w trakcie ciąży nie stanowi zagrożenia dla rozwijającego się dziecka, oczywiście o ile u przyszłej mamy nie rozwinie się silna reakcja alergiczna.   

Jakie są sposoby łagodzenia ukąszeń przez owady? 

  • Zmian skórnych nie wolno drapać. W ten sposób tylko pogorszymy stan skóry, nasilimy dolegliwości oraz stworzymy idealne warunki do rozwoju infekcji czy zakażenia.  
  • Pierwszym działaniem powinno być dokładne umycie ukąszonego miejsca chłodną wodą z mydłem, dzięki czemu oczyścimy skórę i zadziałamy antyseptycznie. Dobrym rozwiązaniem jest też zastosowanie środków odkażających, które zawierają substancje czynne, takie jak dichlorowodorek oktenidyny czy fenoksyetanol. Taki lek działa bakteriobójczo, grzybobójczo i wirusobójczo, co z pewnością uchroni nas przed poważniejszymi skutkami ukąszeń owadów.  
  • W miejscu ukąszenia lub użądlenia możemy zastosować zimny kompres, np. lód lub okład żelowy. Niska temperatura pomoże zniwelować obrzęk oraz ukoi ból i swędzenie. 
  • Bolące miejsca po ukąszeniach możemy posmarować specjalnym żelem do kupienia w aptekach. Preparat zawiera maleinian dimetindenu, który działa przeciwhistaminowo oraz łagodzi swędzenie i obrzęk.  
  • Dobre rezultaty daje także stosowanie mentolu, alantoiny i aloesu, które niwelują ból i swędzenie po ukąszeniu owadów. Jeśli jednak na naszym domowym parapecie nie znajdziemy kojącego aloesu, możemy zaopatrzyć się w apteczne produkty występujące w formie płynów, aerozoli, balsamów, a nawet plastrów. W ofercie znajdziemy preparaty dedykowane już kilkumiesięcznym maluszkom. Są do kupienia między innymi w postaci wygodnych roll-onów, zawierających wyciąg z pieprzowca chińskiego oraz chłodzący mentol.  
  • Z domowych sposobów świetnie sprawdzą się olejki eteryczne, takie jak: lawendowy, z drzewa herbacianego czy goździkowy. Łagodzą one swędzenie, działają antyseptycznie i zmniejszają zaczerwienienie skóry. Dodatkowo uchronią nas przed ponownym atakiem owadów, ponieważ niektóre olejki działają jak naturalne repelenty.  
  • Medycyna ludowa podpowiada, by w miejscu użądlenia przyłożyć kawałek cebuli. Zawarta w niej siarka może zneutralizować toksyny obecne w jadzie owadów, łagodząc zmiany skórne i niwelując przykre dolegliwości. Niektórzy zalecają też okład z octu, który możemy nanieść na skórę za pomocą wacika lub płatka kosmetycznego. 
  • Czerwone, swędzące grudki możemy złagodzić także poprzez zastosowanie pasty z sody oczyszczonej. Wystarczy porcję wodorowęglanu sodu wymieszać z odrobiną wody i tak przygotowaną papkę nałożyć bezpośrednio na miejsca ukąszeń lub użądleń. Specyfik działa łagodząco i neutralizująco, więc szybko powinniśmy poczuć ulgę.  
  • W uzasadnionych przypadkach możemy zastosować dostępną bez recepty maść z kortykosteroidami. Działa ona przeciwzapalnie, przeciwświądowo i obkurcza naczynia krwionośne, łagodząc tym samym zmiany skórne i ostre stany zapalne o podłożu alergicznym. 

Owady to nieodłączna i bardzo ważna część przyrody. Te małe stworzenia mogą być jednak bardzo niebezpieczne dla człowieka, dlatego pamiętajmy, że w przypadku podejrzenia lub wystąpienia reakcji anafilaktycznej należy bezzwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe. 

Źródła: 

  • Buczyłko, K., Majsiak, E., & Wagner, A. (2015). Alergia na owady niebłonkoskrzydłe. Alergia Astma Immunologia, 20(3). 
  • Cichocka-Jarosz, E. (2014). Anafilaksja na jad owadów. Alergia Astma Immunologia, 19(1), 10-15. 
  • Cichocka-Jarosz, E., Lange, J., & Lis, G. (2008). Program opieki nad chorymi z nadwrażliwością na jady owadów błonkoskrzydłych–założenia, zasady realizacji. Alergia Astma Immunologia, 13(1). 
  • Gawlik, R. (2012). Alergia na jad owadów błonkoskrzydłych. Alergoprofil, 8(1), 27-30. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Darmowe szczepienie przeciw grypie – kogo dotyczy?

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie metody zapobiegania grypie w sezonie 2021/2022 bezpłatne szczepienia przysługują: osobom zatrudnionym w podmiocie…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 50. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?

Muchomor sromotnikowy odpowiada za najczęstsze zatrucia grzybami w Polsce. Jest to bardzo niebezpieczny grzyb, który tak jak Pani wspomniała, może…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

  1. Sawka pisze:

    To z reguły szasunica gryzie, a nie końskie, bo to dwa rodzaje owadów. Ludzie błąd popełniają, oskarżając innego owada.

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)