3
17 kwietnia 2019
Ewa Fiedorowicz Autor
Autor
dr
Ewa Fiedorowicz
Doktor nauk biologicznych, obecnie pracuje jako adiunkt na Wydziale Biologii i Biotechnologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Jest czynnym nauczycielem akademickim, prowadzi badania naukowe z zakresu biochemii medycznej. Obszar jej zainteresowań obejmuje molekularne podłoże alergii oraz wykorzystanie hodowli komórkowych in vitro w badaniach biomedycznych.

Szczepienia ochronne przeciwko pneumokokom

Pneumokoki, czyli dwoinki zapalenia płuc (łac. Streptococcus pneumoniae) to bakterie odpowiedzialne za większość pozaszpitalnych zakażeń bakteryjnych układu oddechowego. Mimo coraz szerszej wiedzy i dostępnych szczepień ochronnych, z powodu pneumokoków umiera aż 1,5 milionów ludzi na świecie. W Polsce od 1 stycznia 2017 roku prowadzone są u dzieci obowiązkowe szczepienia ochronne przeciwko pneumokokom. Jest to niewątpliwie ważny czynnik profilaktyczny i ochrona przed rozprzestrzenianiem się tych groźnych bakterii w społeczeństwie.

Pneumokoki, czyli dwoinki zapalenia płuc (łac. Streptococcus pneumoniae) to bakterie odpowiedzialne za większość pozaszpitalnych zakażeń bakteryjnych układu oddechowego. Mimo coraz szerszej wiedzy i dostępnych szczepień ochronnych, z powodu pneumokoków umiera aż 1,5 milionów ludzi na świecie. W Polsce od 1 stycznia 2017 roku prowadzone są u dzieci obowiązkowe szczepienia ochronne przeciwko pneumokokom. Jest to niewątpliwie ważny czynnik profilaktyczny i ochrona przed rozprzestrzenianiem się tych groźnych bakterii w społeczeństwie.

Dlaczego pneumokoki są tak niebezpieczne?

Zakażenie pneumokokami to poważny problem epidemiologiczny w Polsce i na świecie. Wywołują zapalenie ucha środkowego, płuc, oskrzeli oraz zatok, a także tzw. inwazyjną chorobę pneumokokową (IChP), która jest najcięższą postacią zakażenia Streptococcus pneumoniae.

Bakterie te są szeroko rozpowszechnione wśród wszystkich grup wiekowych, ale największe ryzyko zachorowań dotyczy małych dzieci (szczególnie do 2. roku życia) i osób, które ukończyły 65 lat. Niestety część pacjentów nie wygrywa walki z pneumokokami, dlatego tak ważna jest profilaktyka, szybka interwencja lekarska i dobrze dobrana antybiotykoterapia w przypadku toczących się zakażeń, co daje ogromną szansę na wyleczenie pacjenta i uniknięcie powikłań.

Szczepienie dziecka przeciwko pneumokokom

Wzmacnianie układu immunologicznego

Czynnikami sprzyjającymi rozwojowi zakażenia są duże skupiska ludzi (np. żłobki, przedszkola, komunikacja miejska) oraz obniżona odporność, np. u wcześniaków, chorych na nowotwory czy też u zarażonych wirusem HIV. Należy pamiętać, że wiele osób może być nosicielami tej groźnej bakterii, bez manifestacji objawów klinicznych zakażenia.

Szczepionki ochronne to najlepsza droga do uniknięcia chorób

Na szczęście istnieje kilka możliwości ochrony przed pneumokokami, do których należą między innymi: dbanie o ogólny stan zdrowia, unikanie dużych skupisk ludzi w okresie jesienno-zimowym oraz wzmacnianie układu immunologicznego. Jednak najlepszą formą profilaktyki są szczepienia ochronne, które w Polsce są obowiązkowe i bezpłatne dla dzieci urodzonych po 1 stycznia 2017 roku.

Czym jest kalendarz szczepień?

Pamiętajmy, że obowiązek szczepień ochronnych jest wyrażony w przepisach ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 234, poz. 1570 ze zm., dalej: u.z.z.). Zalecenia odnośnie dawek, wieku pacjentów oraz stosowanych preparatów zawarte są w tzw. Kalendarzu Szczepień, który obejmuje szczepienia obowiązkowe, refundowane przez Ministerstwo Zdrowia i dostępne nieodpłatnie dla każdego dziecka w Polsce. Dodatkowe informacje na temat zalecanych szczepień można znaleźć w aktualnym Programie Szczepień Ochronnych.

W Polsce zarejestrowane są dwa typy szczepionek przeciwko pneumokokom:

  • szczepionki polisacharydowe – zawierają oczyszczone polisacharydy otoczkowe bakterii. Preparaty te dają ochronę przeciwko 23 typom pneumokoków odpowiedzialnych za około 80% wszystkich zakażeń (serotypy: 1, 2, 3, 4, 5, 6B, 7F, 8, 9N, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 17F, 18C, 19A, 19F, 20, 22F, 23F, 33F). Szczepionki polisacharydowe są zalecane dla dzieci powyżej 2 roku życia oraz dla osób dorosłych po ukończeniu 65 lat.

Warto zaznaczyć, że na rynku polskim jest zarejestrowana tylko jedna szczepionka polisacharydowa (PPSV 23), której podanie jest rekomendowane u osób z obniżoną odpornością, np. przy zakażeniu wirusem HIV, zachorowaniu na nowotwory, w przewlekłej niewydolności nerek lub po przeszczepieniu narządu albo szpiku kostnego. Niestety, według danych umieszczonych na stronie Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego aktualnie szczepionka ta nie jest dostępna.

  • szczepionki skoniugowane – zawierają oczyszczone polisacharydy otoczkowe połączone ze specjalnym białkiem nośnikowym. Szczepionki te stymulują niedojrzały układ immunologiczny i zapewniają ochronę przeciwko 10 lub 13 typom serologicznym bakterii, stanowiących największe zagrożenie wśród grupy najmłodszych pacjentów. Obecnie w Polsce dostępne są dwie szczepionki skoniugowane: PCV-10 oraz PCV-13.

Charakterystyka szczepionek skoniugowanych

Szczepionki te występują w dwóch formach: 10- lub 13-walentnej, które różnią się ilością serotypów pneumokoków. Pierwsza z nich to PCV-10, czyli 10-walentna szczepionka zawierająca antygeny serotypów: 1, 4, 5, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19F, 23 F. W szczepionce PCV-10 znajdziemy też białko D bezotoczkowego szczepu Haemophilus influenzae oraz białko nośnikowe w postaci taksoidu tężcowego i błoniczego. Szczepionka ta jest zarejestrowana od 2009 roku i dedykowana dzieciom pomiędzy 6. tygodniem a 5. rokiem życia. Należy wspomnieć, że serotyp 19F zawarty w PCV-10 daje tzw. krzyżową ochronę przeciwko serotypowi 19A.

Drugi typ szczepionki skoniugowanej to PCV-13, czyli 13-walentny preparat zawierający w porównaniu do PCV-10, dodatkowo antygeny serotypów 3, 6A, 19A. Rejestracja tej szczepionki nastąpiła w lutym 2010 roku. PCV-13 jest przeznaczony dla niemowląt od 6. tygodnia życia oraz dla nastolatków i osób dorosłych.

Jakie mogą być odczyny poszczepienne?

Według dostępnych danych szczepionki przeciwko pneumokokom nie powinny powodować poważnych niepożądanych odczynów poszczepiennych. W ciągu kilku dni po szczepieniu możemy spodziewać się zaczerwienienia i obrzęku w miejscu iniekcji. Rzadziej obserwowany jest płacz dziecka, brak apetytu oraz gorączka do 39°C (u 5% dzieci występuje gorączka powyżej 39°C).

Gdzie można znaleźć informacje na temat szczepionek?

Wszystkie informacje dotyczące stosowania danej szczepionki są umieszczone w ulotce dla pacjenta oraz w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Znajdziemy tam informacje odnośnie danych klinicznych, interakcji z innymi produktami leczniczymi, właściwości farmakologicznych, dawkowania i sposobu podania czy działań niepożądanych szczepionki.   Wszelkie wątpliwości powinny być też omówione z lekarzem lub pielęgniarką wykonującą szczepienie.

Ogólny schemat szczepień przeciwko pneumokokom

Cykl szczepienia preparatem skoniugowanym obejmuje od 1 do 4 dawek, w zależności  od wieku pacjenta. Powszechnie podaje się niemowlętom i dzieciom dwie dawki szczepionki w pierwszym roku życia, a następnie uzupełnia się dawkę przypominającą w kolejnym – 2. roku życia (schemat 2+1). Jeśli dziecko należy do tzw. grupy ryzyka, to szczepienie przebiega według schematu 3+1, czyli w pierwszym roku życia podawane są 3 dawki, a następnie podaje się dawkę uzupełniającą w 2. roku życia.

Uwaga – schematy szczepień w poszczególnych grupach wiekowych różnią się od siebie!

W przypadku szczepionki skoniugowanej 10-walentnej (PCV-10) podawanie preparatu powinno odbywać się według schematu:

a) niemowlęta od 6. tygodnia do 6. miesiąca życia:

  • cykl szczepień 3+1 (trzy dawki z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca oraz dawka przypominająca po co najmniej 6 miesiącach, najlepiej w 12-15 miesiącu życia),
  • cykl szczepień 2+1 (dwie dawki z zachowaniem odstępu 2 miesięcy oraz dawka przypominająca po co najmniej 6 miesiącach, najlepiej w 12-15 miesiącu życia).

b)  niemowlęta w wieku od 7 do 11 miesięcy –  dwie dawki szczepionki (z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca) oraz dawka przypominająca w drugim roku życia, przy zachowaniu odstępu co najmniej 2 miesięcy od ostatniej dawki szczepienia pierwotnego,

c) dzieci w wieku od 12 miesięcy do 5 lat – dwie dawki szczepionki (z zachowaniem odstępu co najmniej 2 miesięcy),

d) Nie określono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności szczepionki PCV-10  u dzieci powyżej 5 lat.

W przypadku szczepionki skoniugowanej 13-walentnej (PCV-13) podawanie preparatu powinno odbywać się według schematu:

a) niemowlęta od 6. tygodnia do 6. miesiąca życia:

  • cykl szczepień 3+1 (trzy dawki szczepionki z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca oraz dawkę przypominającą w 11-15 miesiącu życia),
  • cykl szczepień 2+1 (dwie dawki szczepionki z zachowaniem odstępu co najmniej 2 miesięcy oraz dawkę przypominającą w 11-15 miesiącu życia),

b) niemowlęta w wieku od 7 do 11 miesięcy –  schemat 2+1, czyli dwie dawki szczepionki z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca i dawka przypominającą w drugim roku życia,
c) dzieci w wieku od 12 do 23 miesiąca życia – dwie dawki z zachowaniem odstępu co najmniej 2 miesięcy,
d) dzieci i młodzież w wieku od 2 do 17 lat powinny otrzymać jedną dawkę szczepionki,
e) osoby dorosłe powinny otrzymać jedną dawkę szczepionki.

Aktualne zalecenia odnośnie szczepień w 2019 roku

Powszechne szczepienie dzieci w 2019 roku jest wykonywane za pomocą preparatu PCV-10 według schematu 2+1, z wyjątkiem niemowląt urodzonych przed 37. tygodniem życia, u których realizowany jest schemat 3+1. Z kolei wcześniaki urodzone przed 27. tygodniem ciąży szczepione będą preparatem 13-walentnym (PCV-13).

Trzeba zaznaczyć, że ze względu na brak jasnych informacji odnośnie zamiennego stosowania obu typów szczepionek, zalecana jest realizacja całego cyklu szczepienia jednym rodzajem preparatu PCV-10 lub PCV-13. Pamiętajmy jednak, że szczepionki przeciwko pneumokokom mogą być podawane razem z innymi preparatami zgodnie z kalendarzem szczepień, jednak iniekcja powinna nastąpić w inne miejsca ciała.

Źródło:

  • Fita M., Król B. (2019). Obowiązek szczepień ochronnych – analiza prawno-medyczna. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica, 61-72,
  • Hus I., Piekarska A., Roliński J., Brzeźniakiewicz-Janus K., Giannopoulos K., Jamroziak K., … & Robak T. (2018). Szczepienia ochronne u dorosłych chorych na nowotwory hematologiczne oraz u chorych z asplenią – zalecenia PTHiT i sekcji do spraw zakażeń PALG. Acta Haematologica Polonica, 49(3), 93-101,
  • Korona-Głowniak I., Malm A. (2015). Streptococcus pneumoniae–kolonizacja a rozwój choroby pneumokokowej. Advances in Microbiology, 309.
  • Świątoniowska N., Maj A., Rozensztrauch A. (2017). Inwazyjna choroba pneumokokowa–zapobieganie. Współczesne Pielęgniarstwo i Ochrona Zdrowia, (2), 57-59,
  • http://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/pneumokoki/.
Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Dermatolog a skierowanie NFZ

Niestety skierowanie do dermatologa jest konieczne w celu odbycia wizyty. Skierowanie na NFZ do lekarza specjalisty może wystawić lekarz podstawowej…

Zobacz więcej

Mirka Karendys Autor

mgr farm.

Mirka Karendys

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece.   Więcej na temat e-recepty…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma CRP we krwi

CRP (białko C-reaktywne) pojawia się we krwi pacjenta podczas stanu zapalnego. Normalnie stężenie CRP nie przekracza 5 mg/ml krwi, zarówno u…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czym jest badanie OB?

OB (odczyn Biernackiego, opad Biernackiego) to badanie prędkości, z jaką opadają czerwone krwinki we krwi pacjenta. Prędkość ta rośnie w…

Zobacz więcej

Hanna Lengiewicz Autor

mgr farm.

Hanna Lengiewicz

Jakie produkty są naturalnymi probiotykami?

Najpopularniejsze naturalne probiotyki to kiszonki, a przede wszystkim:  kapusta kiszona i sok z kiszonej kapusty (bogate również w witaminę C),…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

mgr farm.

Marta Grabowska

Wenflony – o czym mówi ich kolor?

Wenflony, inaczej kaniule dożylne, służą do podawania leków i kroplówek bez potrzeby wielokrotnego wkłuwania igły w żyłę. Mają one różne…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

mgr farm.

Marta Grabowska

Czy łuszczyca jest zaraźliwa?

Nie, łuszczyca nie jest zaraźliwa i kontakt z osobą chorą jest bezpieczny. Zgodnie z komunikatem wydanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Szczepienie na grypę w ciąży

Kobiety w ciąży stanowią grupę wysokiego ryzyka jeśli chodzi o powikłania grypy, a ryzyko to narasta w kolejnych trymestrach. Opisywano…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
27 lutego 2020 mgr farm. Monika Cichocka
26 lutego 2020 mgr Leszek Pawski
26 lutego 2020 lek. Małgorzata Czerniak
25 lutego 2020 lek. Małgorzata Czerniak
24 lutego 2020 mgr Anna Trębińska
19 lutego 2020 mgr Leszek Pawski
18 lutego 2020 mgr Anna Trębińska
11 lutego 2020 mgr Magdalena Torowska
11 lutego 2020 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
Zobacz więcej