7
17 kwietnia 2019
Ewa Fiedorowicz Autor
Autor
dr
Ewa Fiedorowicz

Szczepienia ochronne przeciwko pneumokokom

Pneumokoki, czyli dwoinki zapalenia płuc (łac. Streptococcus pneumoniae) to bakterie odpowiedzialne za większość pozaszpitalnych zakażeń bakteryjnych układu oddechowego. Mimo coraz szerszej wiedzy i dostępnych szczepień ochronnych, z powodu pneumokoków umiera aż 1,5 milionów ludzi na świecie. W Polsce od 1 stycznia 2017 roku prowadzone są u dzieci obowiązkowe szczepienia ochronne przeciwko pneumokokom. Jest to niewątpliwie ważny czynnik profilaktyczny i ochrona przed rozprzestrzenianiem się tych groźnych bakterii w społeczeństwie.

Pneumokoki, czyli dwoinki zapalenia płuc (łac. Streptococcus pneumoniae) to bakterie odpowiedzialne za większość pozaszpitalnych zakażeń bakteryjnych układu oddechowego. Mimo coraz szerszej wiedzy i dostępnych szczepień ochronnych, z powodu pneumokoków umiera aż 1,5 milionów ludzi na świecie. W Polsce od 1 stycznia 2017 roku prowadzone są u dzieci obowiązkowe szczepienia ochronne przeciwko pneumokokom. Jest to niewątpliwie ważny czynnik profilaktyczny i ochrona przed rozprzestrzenianiem się tych groźnych bakterii w społeczeństwie.

Dlaczego pneumokoki są tak niebezpieczne?

Zakażenie pneumokokami to poważny problem epidemiologiczny w Polsce i na świecie. Wywołują zapalenie ucha środkowego, płuc, oskrzeli oraz zatok, a także tzw. inwazyjną chorobę pneumokokową (IChP), która jest najcięższą postacią zakażenia Streptococcus pneumoniae.

Bakterie te są szeroko rozpowszechnione wśród wszystkich grup wiekowych, ale największe ryzyko zachorowań dotyczy małych dzieci (szczególnie do 2. roku życia) i osób, które ukończyły 65 lat. Niestety część pacjentów nie wygrywa walki z pneumokokami, dlatego tak ważna jest profilaktyka, szybka interwencja lekarska i dobrze dobrana antybiotykoterapia w przypadku toczących się zakażeń, co daje ogromną szansę na wyleczenie pacjenta i uniknięcie powikłań.

Szczepienie dziecka przeciwko pneumokokom

Wzmacnianie układu immunologicznego

Czynnikami sprzyjającymi rozwojowi zakażenia są duże skupiska ludzi (np. żłobki, przedszkola, komunikacja miejska) oraz obniżona odporność, np. u wcześniaków, chorych na nowotwory czy też u zarażonych wirusem HIV. Należy pamiętać, że wiele osób może być nosicielami tej groźnej bakterii, bez manifestacji objawów klinicznych zakażenia.

Szczepionki ochronne to najlepsza droga do uniknięcia chorób

Na szczęście istnieje kilka możliwości ochrony przed pneumokokami, do których należą między innymi: dbanie o ogólny stan zdrowia, unikanie dużych skupisk ludzi w okresie jesienno-zimowym oraz wzmacnianie układu immunologicznego. Jednak najlepszą formą profilaktyki są szczepienia ochronne, które w Polsce są obowiązkowe i bezpłatne dla dzieci urodzonych po 1 stycznia 2017 roku.

Czym jest kalendarz szczepień?

Pamiętajmy, że obowiązek szczepień ochronnych jest wyrażony w przepisach ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 234, poz. 1570 ze zm., dalej: u.z.z.). Zalecenia odnośnie dawek, wieku pacjentów oraz stosowanych preparatów zawarte są w tzw. Kalendarzu Szczepień, który obejmuje szczepienia obowiązkowe, refundowane przez Ministerstwo Zdrowia i dostępne nieodpłatnie dla każdego dziecka w Polsce. Dodatkowe informacje na temat zalecanych szczepień można znaleźć w aktualnym Programie Szczepień Ochronnych.

W Polsce zarejestrowane są dwa typy szczepionek przeciwko pneumokokom:

  • szczepionki polisacharydowe – zawierają oczyszczone polisacharydy otoczkowe bakterii. Preparaty te dają ochronę przeciwko 23 typom pneumokoków odpowiedzialnych za około 80% wszystkich zakażeń (serotypy: 1, 2, 3, 4, 5, 6B, 7F, 8, 9N, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 17F, 18C, 19A, 19F, 20, 22F, 23F, 33F). Szczepionki polisacharydowe są zalecane dla dzieci powyżej 2 roku życia oraz dla osób dorosłych po ukończeniu 65 lat.

Warto zaznaczyć, że na rynku polskim jest zarejestrowana tylko jedna szczepionka polisacharydowa (PPSV 23), której podanie jest rekomendowane u osób z obniżoną odpornością, np. przy zakażeniu wirusem HIV, zachorowaniu na nowotwory, w przewlekłej niewydolności nerek lub po przeszczepieniu narządu albo szpiku kostnego. Niestety, według danych umieszczonych na stronie Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego aktualnie szczepionka ta nie jest dostępna.

  • szczepionki skoniugowane – zawierają oczyszczone polisacharydy otoczkowe połączone ze specjalnym białkiem nośnikowym. Szczepionki te stymulują niedojrzały układ immunologiczny i zapewniają ochronę przeciwko 10 lub 13 typom serologicznym bakterii, stanowiących największe zagrożenie wśród grupy najmłodszych pacjentów. Obecnie w Polsce dostępne są dwie szczepionki skoniugowane: PCV-10 oraz PCV-13.

Charakterystyka szczepionek skoniugowanych

Szczepionki te występują w dwóch formach: 10- lub 13-walentnej, które różnią się ilością serotypów pneumokoków. Pierwsza z nich to PCV-10, czyli 10-walentna szczepionka zawierająca antygeny serotypów: 1, 4, 5, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19F, 23 F. W szczepionce PCV-10 znajdziemy też białko D bezotoczkowego szczepu Haemophilus influenzae oraz białko nośnikowe w postaci taksoidu tężcowego i błoniczego. Szczepionka ta jest zarejestrowana od 2009 roku i dedykowana dzieciom pomiędzy 6. tygodniem a 5. rokiem życia. Należy wspomnieć, że serotyp 19F zawarty w PCV-10 daje tzw. krzyżową ochronę przeciwko serotypowi 19A.

Drugi typ szczepionki skoniugowanej to PCV-13, czyli 13-walentny preparat zawierający w porównaniu do PCV-10, dodatkowo antygeny serotypów 3, 6A, 19A. Rejestracja tej szczepionki nastąpiła w lutym 2010 roku. PCV-13 jest przeznaczony dla niemowląt od 6. tygodnia życia oraz dla nastolatków i osób dorosłych.

Jakie mogą być odczyny poszczepienne?

Według dostępnych danych szczepionki przeciwko pneumokokom nie powinny powodować poważnych niepożądanych odczynów poszczepiennych. W ciągu kilku dni po szczepieniu możemy spodziewać się zaczerwienienia i obrzęku w miejscu iniekcji. Rzadziej obserwowany jest płacz dziecka, brak apetytu oraz gorączka do 39°C (u 5% dzieci występuje gorączka powyżej 39°C).

Gdzie można znaleźć informacje na temat szczepionek?

Wszystkie informacje dotyczące stosowania danej szczepionki są umieszczone w ulotce dla pacjenta oraz w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Znajdziemy tam informacje odnośnie danych klinicznych, interakcji z innymi produktami leczniczymi, właściwości farmakologicznych, dawkowania i sposobu podania czy działań niepożądanych szczepionki.   Wszelkie wątpliwości powinny być też omówione z lekarzem lub pielęgniarką wykonującą szczepienie.

Ogólny schemat szczepień przeciwko pneumokokom

Cykl szczepienia preparatem skoniugowanym obejmuje od 1 do 4 dawek, w zależności  od wieku pacjenta. Powszechnie podaje się niemowlętom i dzieciom dwie dawki szczepionki w pierwszym roku życia, a następnie uzupełnia się dawkę przypominającą w kolejnym – 2. roku życia (schemat 2+1). Jeśli dziecko należy do tzw. grupy ryzyka, to szczepienie przebiega według schematu 3+1, czyli w pierwszym roku życia podawane są 3 dawki, a następnie podaje się dawkę uzupełniającą w 2. roku życia.

Uwaga – schematy szczepień w poszczególnych grupach wiekowych różnią się od siebie!

W przypadku szczepionki skoniugowanej 10-walentnej (PCV-10) podawanie preparatu powinno odbywać się według schematu:

a) niemowlęta od 6. tygodnia do 6. miesiąca życia:

  • cykl szczepień 3+1 (trzy dawki z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca oraz dawka przypominająca po co najmniej 6 miesiącach, najlepiej w 12-15 miesiącu życia),
  • cykl szczepień 2+1 (dwie dawki z zachowaniem odstępu 2 miesięcy oraz dawka przypominająca po co najmniej 6 miesiącach, najlepiej w 12-15 miesiącu życia).

b)  niemowlęta w wieku od 7 do 11 miesięcy –  dwie dawki szczepionki (z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca) oraz dawka przypominająca w drugim roku życia, przy zachowaniu odstępu co najmniej 2 miesięcy od ostatniej dawki szczepienia pierwotnego,

c) dzieci w wieku od 12 miesięcy do 5 lat – dwie dawki szczepionki (z zachowaniem odstępu co najmniej 2 miesięcy),

d) Nie określono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności szczepionki PCV-10  u dzieci powyżej 5 lat.

W przypadku szczepionki skoniugowanej 13-walentnej (PCV-13) podawanie preparatu powinno odbywać się według schematu:

a) niemowlęta od 6. tygodnia do 6. miesiąca życia:

  • cykl szczepień 3+1 (trzy dawki szczepionki z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca oraz dawkę przypominającą w 11-15 miesiącu życia),
  • cykl szczepień 2+1 (dwie dawki szczepionki z zachowaniem odstępu co najmniej 2 miesięcy oraz dawkę przypominającą w 11-15 miesiącu życia),

b) niemowlęta w wieku od 7 do 11 miesięcy –  schemat 2+1, czyli dwie dawki szczepionki z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca i dawka przypominającą w drugim roku życia,
c) dzieci w wieku od 12 do 23 miesiąca życia – dwie dawki z zachowaniem odstępu co najmniej 2 miesięcy,
d) dzieci i młodzież w wieku od 2 do 17 lat powinny otrzymać jedną dawkę szczepionki,
e) osoby dorosłe powinny otrzymać jedną dawkę szczepionki.

Aktualne zalecenia odnośnie szczepień w 2019 roku

Powszechne szczepienie dzieci w 2019 roku jest wykonywane za pomocą preparatu PCV-10 według schematu 2+1, z wyjątkiem niemowląt urodzonych przed 37. tygodniem życia, u których realizowany jest schemat 3+1. Z kolei wcześniaki urodzone przed 27. tygodniem ciąży szczepione będą preparatem 13-walentnym (PCV-13).

Trzeba zaznaczyć, że ze względu na brak jasnych informacji odnośnie zamiennego stosowania obu typów szczepionek, zalecana jest realizacja całego cyklu szczepienia jednym rodzajem preparatu PCV-10 lub PCV-13. Pamiętajmy jednak, że szczepionki przeciwko pneumokokom mogą być podawane razem z innymi preparatami zgodnie z kalendarzem szczepień, jednak iniekcja powinna nastąpić w inne miejsca ciała.

Źródło:

  • Fita M., Król B. (2019). Obowiązek szczepień ochronnych – analiza prawno-medyczna. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica, 61-72,
  • Hus I., Piekarska A., Roliński J., Brzeźniakiewicz-Janus K., Giannopoulos K., Jamroziak K., … & Robak T. (2018). Szczepienia ochronne u dorosłych chorych na nowotwory hematologiczne oraz u chorych z asplenią – zalecenia PTHiT i sekcji do spraw zakażeń PALG. Acta Haematologica Polonica, 49(3), 93-101,
  • Korona-Głowniak I., Malm A. (2015). Streptococcus pneumoniae–kolonizacja a rozwój choroby pneumokokowej. Advances in Microbiology, 309.
  • Świątoniowska N., Maj A., Rozensztrauch A. (2017). Inwazyjna choroba pneumokokowa–zapobieganie. Współczesne Pielęgniarstwo i Ochrona Zdrowia, (2), 57-59,
  • http://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/pneumokoki/.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ciąża a grupa krwi

Różne grupy krwi rodziców dziecka mogą skutkować konfliktem serologicznym między matką a płodem. W celu zapobiegnięcia takiej sytuacji sprawdza się…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Natika Karolak Autor

Natika Karolak

mgr farm.

Suplementacja witaminy D w ciąży

Jak najbardziej, suplementacja witaminą D u kobiet w ciąży, jak i matek karmiących piersią jest bardzo ważna. Ilość witaminy D…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
22 października 2020 dr Ewa Fiedorowicz
20 października 2020 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
13 października 2020 Agnieszka Żurawska
31 sierpnia 2020 mgr farm. Karolina Kochańska
20 lipca 2020 Rafał Suchodolski
15 lipca 2020 mgr farm. Marta Junowicz
10 czerwca 2020 mgr farm. Natika Karolak
05 maja 2020 dr Ewa Fiedorowicz
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)