8
01 października 2019

Szczepionki – największy sukces w historii medycyny

Skala sukcesu osiągniętego dzięki wynalezieniu szczepionek jest niebotyczna. Zastanówmy się, jak zapobiegano zachorowaniom przed wprowadzeniem szczepień jako metody zapobiegania chorobom zakaźnym.

Początki szczepień

Historia szczepionki rozpoczyna się w pierwszej połowie XVI wieku. Zarówno Europa, jak i nowo zdobyta przez konkwistadorów Ameryka Południowa zdziesiątkowane były przez epidemię ospy prawdziwej. Według historyków choroba ta została nieświadomie przeniesiona przez Hiszpanów na odkryty przezeń kontynent. Na skutek zachorowania na ospę śmierć poniosło aż 75% populacji meksykańskiej oraz ok. 95% imperium Azteków. Jak miał powiedzieć sam Cortez, „Ospa zabiła więcej Azteków niż armaty”. W ciągu kolejnych 200 lat liczne epidemie ospy prawdziwej przeszły również przez Amerykę Północną oraz kontynent europejski. Na początku XVIII wieku popularna stała się metoda wariolizacji. Wariolizacja polegała na przenoszeniu wydzieliny surowiczej ze zmian chorobowych ludzi zakażonych na ludzi zdrowych. W większości przypadków postać choroby nabytej w ten sposób była dużo łagodniejsza, a przy tym chorzy uodparniali się na nią. Metoda ta prowadziła do wielu powikłań, w tym śmierci. Powodem tego było znajdowanie się w wydzielinie surowiczej aktywnych drobnoustrojów chorobotwórczych.

Zwalczenie wirusa ospy przełomem w wynalezieniu szczepionki

W 1796 r. młody lekarz, Edward Jenner, zauważył, że ludzie zajmujący się pracą przy krowach, nie zapadają na ospę. Wysnuł wówczas przypuszczenie, że przebywanie w towarzystwie krów może chronić ludzi przed zakażeniem. Cztery lata później Jenner opublikował pracę, w której udowadniał słuszność swojej tezy: kontakt z wirusem krowianki zapobiega zachorowaniu na ospę prawdziwą. Już w 1843 r. w Stanach Zjednoczonych zarządzono narodowy obowiązek szczepień dotyczący każdego ucznia. Na takie rozwiązanie zdecydowało się również wiele innych państw. Ospa wietrzna została uznana za całkowicie eradykowaną (całkowicie zwalczoną) w 1980 roku. Dzięki temu odkryciu choroba, która w XVIII wieku zabijała ok. 400 tysięcy osób rocznie, we współczesnych czasach nie jest przyczyną żadnego zgonu.

Szczepionka – co to jest?

Szczepionka jest preparatem medycznym zawierającym białko zdolne do stymulacji układu odpornościowego (antygen) przeciwko określonemu drobnoustrojowi chorobotwórczemu. Działanie szczepionek opiera się na mechanizmie pamięci immunologicznej. Po zaszczepieniu ponowny kontakt z drobnoustrojem powoduje dużo szybszą i intensywniejszą odpowiedź układu odpornościowego.

Antygenem obecnym w szczepionce może być:

  • żywy, atenuowany drobnoustrój – zmodyfikowany wirus lub bakteria, które mogą się namnażać i indukować odpowiedź układu odpornościowego, ale nie mogą wywołać choroby,
  • inaktywowany, martwy drobnoustrój – wirus bądź bakteria zniszczone za pomocą czynników fizycznych lub chemicznych (promieniowanie, formalina, wysokie ciśnienie),
  • oczyszczone antygeny – wyizolowane antygeny, które stymulują odpowiedź odpornościową, jednak nie mają odpowiednich elementów, aby wywołać objawy choroby.

Lekarz trzymający szczepionkę

Szczepionki – skuteczność

Poza opisaną wcześniej szczepionką na czarną ospę sukcesem jest również wyeliminowanie choroby Heinego-Medina (w czerwcu 2018 r. w Kolumbii u dziecka, które nie było zaszczepione, odnotowano pierwszy od 50 lat zgon z powodu tej choroby). Powszechne stały się szczepienia przeciwko:

  • gruźlicy, 
  • krztuścowi, 
  • szkarlatynie, 
  • tężcowi,
  • odrze.

Dzięki temu choroby te są niezwykle rzadko spotykane w naszym kraju.

Kontrowersje dotyczące szczepień

Istnieją środowiska, które przekonują o rzekomej szkodliwości szczepień ochronnych. Skrajne stanowiska w tej kwestii mówią o używaniu szczepionek jako rodzaju spisku ogólnoświatowego mającego na celu depopulację i bezwzględną inwigilację społeczeństw.

Bardziej rozsądna argumentacja, przemawiająca za szkodliwością szczepionek, opublikowana w renomowanym czasopiśmie medycznym The Lancet, mówi o szczepieniach jako przyczynie autyzmu. Śledztwo Briana Deera wykazało, że wyniki tego badania zostały sfałszowane, a główny autor, Andrew Wakefield, otrzymał zakaz wykonywania zawodu lekarza na terenie Wielkiej Brytanii. 

Wiele wątpliwości wśród rodziców wzbudził środek stosowany do konserwacji szczepionek – Tiomersal, zawierający w swoim składzie związek rtęci. Choć żadne badania nie wykazały, że stosowanie Tiomersalu jest powodem występowania autyzmu u dzieci, związek ten został wycofany z użycia. W ten sposób rodzicom szczepionych dzieci chciano zapewnić większy komfort psychiczny.

Odporność populacyjna

Programy Szczepień Ochronnych mają na celu zapewnienie zarówno odporności indywidualnej, jak i populacyjnej. Wysoki procent zaszczepionej populacji zmniejsza liczbę osób będących potencjalnym źródłem zakażenia, co uniemożliwia przetrwanie danego drobnoustroju.

Ważniejsza jednak wydaje się być ochrona ludzi, którzy samodzielnie nie mogą się zaszczepić bądź nie są w stanie bronić się przed infekcjami. Dla ludzi z chorobami nowotworowymi, niedoborami odporności, chorymi na AIDS czy po przeszczepach kontakt z osobą niezaszczepioną i zakażoną drobnoustrojem chorobotwórczym może skończyć się tragicznie. Gdy szczepieniu zostanie poddane ok. 95% zdrowego społeczeństwa, ludzie z obniżoną odpornością mogą czuć się bezpiecznie, ponieważ prawdopodobieństwo spotkania osoby chorej jest bardzo niskie.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 50. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Czy po szczepieniu na COVID-19 można nadal zarażać?

Kwestia ta nadal nie do końca została poznana i jest tematem badań.   Istnieje prawdopodobieństwo, że osoby zaszczepione mogą transmitować…

Zobacz więcej

Szczepionka na koronawirusa dla dzieci

Szczepionki dostępne na polskim rynku przeznaczone dla dzieci od 12 roku życia oraz dorosłych to Pfizer BioNTech. Dla osób powyżej…

Zobacz więcej

Czy szczepienie przeciw rotawirusom jest obowiązkowe?

Od 2021 roku szczepionka przeciwko rotawirusom została wprowadzona do Programu Szczepień Ochronnych jako pozycja obowiązkowa. Bezpłatne szczepienie obejmie dzieci urodzone po 31 grudnia…

Zobacz więcej

Szczepionka przeciw koronawirusowi

Oficjalna informacja producenta szczepionki mówi, że po rozcieńczeniu fiolka zawiera 5 dawek po 0,3 ml. Postępując zgodnie z instrukcją przygotowania…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)