Kiedy dochodzi do szoku termicznego? Jakie są objawy?

Kontakt z zimną wodą może nastąpić, np. gdy wypadniemy z kajaka podczas spływu czy będziemy skakać z pomostu. Nie tylko nagłe wpadnięcie pod powierzchnię wody może wywołać szok. Do wstrząsu bardzo często dochodzi, gdy chcemy się zanurzyć w wodzie zaraz po opalaniu. Nasze ciało jest wtedy mocno rozgrzane i może źle znieść próbę nagłego schłodzenia. Proces obniżania temperatury zachodzi błyskawicznie, bo woda wyziębia nasz organizm około 20 razy szybciej niż powietrze. Z tego powodu, aby doszło do szoku termicznego, woda wcale nie musi być lodowata.  Największe ryzyko jego wystąpienia niesie  zanurzenie w wodzie o temperaturze już poniżej 13 stopni Celsjusza.

Pierwszym, niekontrolowanym objawem szoku termicznego jest nagła próba złapania powietrza. Jest to szczególnie niebezpieczne, jeśli zaliczyliśmy niekontrolowane wpadnięcie do wody, bo może skończyć się utonięciem. Nerwowe łapanie oddechu prowadzi do hiperwentylacji, czyli niekontrolowanego, szybkiego i głębokiego oddychania. W efekcie następuje nadmierne usuwanie dwutlenku węgla z organizmu, co powoduje zasadowicę oddechową (wzrost pH krwi wywołany hiperwentylacją). Jej objawami są mroczki przed oczami, zawroty głowy, drętwienie twarzy, dłoni i stóp. Może też wystąpić obkurczenie naczyń mózgowych, skutkujące omdleniem. W momencie nagłego kontaktu z zimną wodą, naczynia krwionośne znajdujące się pod skórą także gwałtownie się kurczą. Powoduje to bardzo szybki transport dużej ilości krwi do serca, której nie będzie w stanie przepompować, co może doprowadzić do jego zatrzymania. Naturalną konsekwencją szoku termicznego jest także panika, a czasem utrata orientacji, szczególnie jeśli woda dostanie się do nosa i uszu.

Po dłuższym czasie przebywania w zimnej wodzie zaczynają się pojawiać inne objawy, nie będące już konsekwencją szoku, ale które są równie niebezpieczne. Coraz większe obniżenie temperatury ciała odbiera siły, mogą także pojawić się skurcze mięśni, które często są przyczyną utonięć.

Należy pamiętać, że ryzyko wystąpienia szoku znacznie wzrasta po wypiciu alkoholu (nawet niewielkiej ilości!). Szczególną ostrożność powinny zachować także osoby skrajnie zmęczone oraz kobiety podczas menstruacji.

Pierwsza pomoc w przypadku szoku termicznego

Celem pierwszej pomocy w przypadku szoku termicznego jest ustabilizowanie temperatury ciała poszkodowanego. Należy go przenieść w ciepłe, suche i bezwietrzne miejsce i zdjąć przemoczone ubranie. Osoby takiej nie należy nagle ogrzewać. Podnoszenie temperatury należy prowadzić stopniowo. Najlepiej przykryć człowieka kocem ratunkowym (tzw. folią NRC – złotą częścią na zewnątrz). Najczęściej jednak nie mamy go przy sobie, dlatego też wystarczy zwykły koc plażowy czy nawet ręcznik albo suche ubrania. Powinno wtedy nastąpić powolne, naturalne przywracanie temperatury organizmu. W przypadku, gdy po wystąpieniu szoku nastąpiło zatrzymanie pracy serca, przystępujemy do resuscytacji krążeniowo- oddechowej. Najpierw wykonujemy 5 wstępnych wdechów (u osób, które zachłysnęły się wodą), a potem na zmianę 30 uciśnięć klatki piersiowej i dwa wdechy (parametry resuscytacji osób dorosłych). W obu przypadkach, aby zdarzenie nie skończyło się tragicznie, powinniśmy także zadzwonić po pogotowie ratunkowe (999).

Jak uniknąć szoku termicznego?

Jeśli jesteśmy na plaży, powinniśmy unikać nagłego wbiegania do wody. Po opalaniu, powierzchnia naszego ciała jest bardzo nagrzana i należy ją powoli schładzać. Najlepiej na początku wejść do wody do kostek i potem zmoczyć kolejne części ciała: nogi, twarz, kark, klatkę piersiową. Dopiero po pewnym czasie możemy zanurzyć całe ciało. Należy także bezwzględnie unikać picia alkoholu przed pływaniem, gdyż zwiększa on ryzyko doznania szoku termicznego, a dodatkowo zaburza sprawność psychofizyczną. Do wody powinniśmy także wchodzić będąc wypoczętymi i dobrze nawodnionymi.

W przypadku korzystania z pojazdów wodnych (kajak, rower wodny, żaglówka, motorówka itp.) powinniśmy zawsze mieć na sobie kamizelkę ratunkową. Osoby pływające na desce powinny ubierać pianki neoprenowe, które chronią przed nagłym wyziębieniem. Warto też przypiąć się do deski, żeby w razie niekontrolowanego upadku do wody i utraty orientacji, móc łatwo na nią wrócić. Przed pływaniem należy zawsze sprawdzić stan techniczny sprzętu. Przez jego usterkę, możemy szybko trafić do wody. Pływanie wpław czy na jednostce wodnej warto każdorazowo dobrze zaplanować i wziąć pod uwagę wszystkie “scenariusze”.

Należy pamiętać, że temperatura wody może się bardzo szybko zmienić nawet, jeśli temperatura powietrza jest stała. Powodem są prądy wodne, które nie występują tylko w morzu czy rzekach, ale także w jeziorach. Mogą one wywołać szybkie obniżenie temperatury wody w pobliżu naszego kąpieliska.

Pamiętaj o rozwadze nad wodą! Nagłe wskakiwanie do niekoniecznie najcieplejszych wód naszego morza czy jezior może skończyć się tragicznie. Warto o tym pamiętać podczas letniego wypoczynku.