6
14 stycznia 2019
Ewa Fiedorowicz Autor
Autor
dr
Ewa Fiedorowicz
Doktor nauk biologicznych, obecnie pracuje jako adiunkt na Wydziale Biologii i Biotechnologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Jest czynnym nauczycielem akademickim, prowadzi badania naukowe z zakresu biochemii medycznej. Obszar jej zainteresowań obejmuje molekularne podłoże alergii oraz wykorzystanie hodowli komórkowych in vitro w badaniach biomedycznych.

Zapalenie zatok – przyczyny i skutki

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (łac. Rhinosinusitis), nazywane w skrócie po prostu zapaleniem zatok, to uciążliwa i wieloczynnikowa choroba, która potrafi kilka razy w roku skutecznie osłabić nasz organizm. Nieprzyjemny ucisk i ból głowy, nawracające infekcje, zalegająca wydzielina w jamie nosowej i utrata życiowej energii to tylko niektóre dolegliwości jakie odczuwają osoby z zapaleniem zatok. Jakie są jego przyczyny i skutki?

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (łac. Rhinosinusitis), nazywane w skrócie po prostu zapaleniem zatok, to uciążliwa i wieloczynnikowa choroba, która potrafi kilka razy w roku skutecznie osłabić nasz organizm. Nieprzyjemny ucisk i ból głowy, nawracające infekcje, zalegająca wydzielina w jamie nosowej i utrata życiowej energii to tylko niektóre dolegliwości jakie odczuwają osoby z zapaleniem zatok. Jakie są jego przyczyny i skutki?

Problem jest ogromny, bo dotyczy do 10% społeczeństwa, wśród których nawet połowa pacjentów narzeka na nieskuteczne terapie farmakologiczne. To właśnie dlatego tak ważne jest poznanie przyczyn zapalenia zatok i zastosowanie odpowiedniej profilaktyki.

Po co nam zatoki przynosowe?

W twarzoczaszcze znajdują się przestrzenie wyścielone błoną śluzową i wypełnione powietrzem. Są to zatoki przynosowe, które ze względu na umiejscowienie nazywane są: czołowymi, klinowymi, sitowymi oraz szczękowymi. Ich fizjologiczna rola jest wieloaspektowa – biorą udział w nawilżaniu i ogrzewaniu wdychanego powietrza, wyrównują ciśnienie czaszkowe, pełnią funkcję termoizolacyjną, stanowią przestrzeń rezonacyjną w procesie przewodzenia dźwięku w czaszce oraz chronią ją przed urazami pełniąc rolę swoistych amortyzatorów. Jeśli dojdzie do zmian chorobowych i stanu zapalnego w obrębie błony śluzowej zatok lub pogorszona zostanie ich drożność, pacjent odczuwa to jako zespół przykrych i uciążliwych dolegliwości.

Kobieta, która cierpi na zapalenie zatok

Na katar i chore zatoki

Na jakie objawy należy zwrócić uwagę?

Zapalenie zatok charakteryzuje się specyficznym uczuciem bólu i ucisku w twarzy, utrudnioną drożnością nosa i zaleganiem wydzieliny (często ropnej), osłabieniem węchu, gorączką, łzawieniem oczu, przykrym zapachem z ust oraz ogólnym złym samopoczuciem. Obserwowane jest także powiększenie węzłów chłonnych, opuchnięcia powiek oraz spływanie wydzieliny po tylnej części gardła, bez możliwości wcześniejszego wydmuchania jej przez nos. Osoby cierpiące na zapalenie zatok często zgłaszają całkowity brak energii i chęci do życia podczas każdego epizodu nawracania tej choroby.

Dlaczego chorujemy na zapalenie zatok?

Przyczyny pojawienia się zapalenia zatok są złożone i niejednoznaczne, ale zazwyczaj wymieniane są następujące aspekty:

  • zakażenia wirusowe, które zazwyczaj podaje się jako pierwotną przyczynę występowania choroby
  • zakażenia bakteryjne, wywołane np. przez Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis czy Staphylococcus aureus
  • zakażenia grzybicze powodowane przez Aspergillus, Mucor, Rhizopus, Candida albicans
  • utrata odporności związana z ogólnym osłabieniem organizmu, przeziębieniem i infekcjami
  • wady anatomiczne w budowie przegrody nosowej, wpływające na złą drożność jamy nosowej
  • przerost błony śluzowej zatok
  • nieprawidłowa higiena górnych dróg oddechowych i jamy ustnej
  • alergie i astma
  • przerost migdałka gardłowego (u dzieci)
  • problemy z uzębieniem, wynikające z zakażeń bakteryjnych, próchnicy czy nieprawidłowo przeprowadzonego lub powikłanego leczenia kanałowego zęba
  • suche powietrze w pomieszczeniu, np. w zimowym okresie grzewczym
  • zanieczyszczenia środowiska
  • dym papierosowy
  • choroba refluksowa przełyku i refluks krtaniowo-gardłowy

Postać ostra i przewlekła choroby

Zapalenie zatok może mieć formę ostrą, trwającą do 12 tygodni. Po tym czasie, choroba przyjmuje postać przewlekłego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.

Uciążliwe polipy

W kontekście zapalenia zatok, dużą uwagę poświęca się występowaniu polipów w jamie nosowej. Są to miejscowe przerosty błony śluzowej, które pojawiają się prawdopodobnie nawet u 5% populacji. Polipy nie mają charakteru nowotworu, jednak zaburzają drożność nosa i przyczyniają się do zalegania wydzieliny. Ponadto mogą powodować utratę lub osłabienie węchu i uciążliwe bóle głowy. Zmiany te powstają prawdopodobnie jako efekt przenikania się czynników immunologicznych i genetycznych. Rozwiązaniem jest zabieg operacyjny określony, jako endoskopowa chirurgia zatok, która umożliwia usunięcie nadmiaru błony śluzowej, utrudniającej odpływ nosowej wydzieliny. Niestety rokowania po takim zabiegu nie są zbyt optymistyczne – istnieje aż 50% ryzyka, że w przyszłości polipy ponownie utrudnią nam życie.

Zapalenie zatok a alergia i astma

Specyficzną grupą pacjentów cierpiących na zapalenie zatok, są osoby ze zdiagnozowaną alergią i astmą. Mechanizmy immunologiczne wywoływane przez alergeny prawdopodobnie wyzwalają też reakcję zapalną prowadzącą do zapalenia zatok. Dowodem na współistnienie chorób jest podobne stężenie histaminy, prostaglandyny i leukotrienów, rozpoznawane zarówno u osób z zapaleniem zatok, jak i u pacjentów ze zdiagnozowanym alergicznym nieżytem nosa. Wspomniane substancje są wydzielane w czasie nadmiernego pobudzenia układu odpornościowego i wystąpienia stanu zapalnego. W literaturze fachowej opisywane są badania potwierdzające występowanie pozytywnych alergicznych testów skórnych nawet u 70% osób z nawracającym zapaleniem zatok. Dostępne są także dane odnośnie niskiej skuteczności leczenia i częstych nawrotów zapalenia zatok u osób ze zdiagnozowaną astmą oskrzelową.

Diagnostyka

Rozpoznania zapalenia zatok dokonuje się przede wszystkim na podstawie objawów zgłaszanych przez pacjenta i szczegółowego wywiadu lekarskiego. Możliwe jest także przeprowadzenie rynoskopii przedniej, polegającej na ocenie stanu zatok za pomocą specjalnego wziernika. W zaawansowanym stadium choroby lekarz może zlecić wykonanie tomografii komputerowej. Pomocne bywa też przeprowadzenie posiewu mikrobiologicznego materiału pobranego z zatok, szczególnie jeśli stosowana farmakoterapia nie przynosi spodziewanych skutków.

Leczenie farmakologiczne

Niestety pojawienie się zapalenia zatok wiąże się z wysokim ryzykiem nawrotu objawów. Tylko dobrze przeprowadzone leczenie farmakologiczne oraz odpowiednia profilaktyka mogą na długi czas pozwolić nam zapomnieć o tej przykrej chorobie. Przy toczącym się zapaleniu zatok należy udać się do swojego lekarza rodzinnego, który przepisze odpowiednie lekarstwa lub skieruje nas do specjalisty, z reguły do laryngologa, w celu przeprowadzenia wnikliwej diagnostyki. Obecnie w leczeniu zapalenia zatok stosowane są:

  • leki obkurczające błonę śluzową jamy nosa, np. oksymetazolina
  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, np. ibuprofen
  • roztwory do inhalacji i płukania zatok (np. sól fizjologiczna)
  • nawilżające i regenerujące spraye do nosa (np. roztwory soli morskiej)
  • antybiotyki, np. amoksycylina, klarytromycyna, doksycyklina
  • steroidy donosowe, np. dwupropionian beklometazonu, budezonid, cyklezonid, furoinian mometazonu
  • kortykosteroidy doustne, np. prednizon

Podjęto także próbę stosowania leków przeciwhistaminowych i antyleukotrienowych, jednak nie są one rutynowo stosowane w farmakoterapii zapalenia zatok. Rzadkością są też preparaty działające w oparciu o przeciwciała, np. przeciwko IgE, interleukinie-4 lub -13, które są czynnikami charakterystycznymi dla alergii i reakcji zapalnych. Przykładem takiego leku jest omalizumab, dopuszczony do obrotu w Polsce zaledwie w 2018 roku. Daje on nadzieję na lepszy efekt leczenia i poprawę jakości życia wśród osób cierpiących na nawracające zapalenie zatok.

Skutki zapalenia zatok

Zapalenie zatok skutecznie utrudnia normalne funkcjonowanie. Nieleczona choroba prowadzi także do poważnych konsekwencji zdrowotnych, do których można zaliczyć np.:

  • bóle i zawroty głowy
  • brak energii i uczucie ogólnego rozbicia
  • zaleganie wydzieliny w jamie nosowej, która często na przykry zapach; może utrudniać to kontakty społeczne i wpływać na niska samoocenę
  • kaszel i nawracające anginy
  • rozdrażnienie, kłopoty ze snem, osłabiona koncentracja
  • infekcje jamy ustnej, uszu i uzębienia
  • zapalenia kości szczęki
  • powikłania oczodołowe i wewnątrzczaszkowe

Zapalenie zatok to zdecydowanie jedno z najczęściej diagnozowanych schorzeń górnych dróg oddechowych. Choroba ta potrafi skutecznie wyłączyć nas z normalnej aktywności na długie tygodnie, dlatego tak ważne jest stosowanie odpowiedniej profilaktyki. Choć zapalenie zatok nie jest chorobą zagrażającą życiu, nie wolno jej bagatelizować i już przy pierwszych objawach należy rozpocząć stosowne leczenie. Pamiętajmy, że skutki zaniedbanego zapalenia zatok mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Przeczytaj również: 10 sposobów na zdrowe zatoki

Źródła:

  • Bielecki, P., Sieśkiewicz, A., Garkowski, M., Rogowski, M., & Kowal, K. (2017). Przewlekłe zapalenie zatok obocznych nosa: spojrzenie alergologa i laryngologa. Alergologia Polska-Polish Journal of Allergology, 4(2), 68-76.
  • Collins, M. M., Loughran, S., Davidson, P., & Wilson, J. A. (2006). Nasal polyposis: prevalence of positive food and inhalant skin tests. Otolaryngology—Head and Neck Surgery, 135(5), 680-683.
  • Georgitis, J. W., Matthews, B. L., & Stone, B. (1995). Chronic sinusitis: characterization of cellular influx and inflammatory mediators in sinus lavage fluid. International archives of allergy and immunology, 106(4), 416-421.
  • Wachnicka-Bąk, A., Lipińska-Opałka, A., Będzichowska, A., Kalicki, B., & Jung, A. (2014). Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych–jedno z najczęstszych zakażeń górnych dróg oddechowych. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 10(1), 25-31.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Kwarantanna a nadzór epidemiologiczny

Kwarantanna domowa to celowa izolacja osób zdrowych, które miały bliski kontakt z osobami zarażonymi lub podejrzanymi o zarażenie, a także…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

Magdalena Fuszara

mgr farm.

Lek na koronawirusa (COVID-19) w Polsce

13 marca 2020 roku Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zatwierdził Arechin, produkt leczniczy zawierający substancję czynną…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Czym się różni pandemia od epidemii?

Epidemia to występowanie zachorowań na chorobę zakaźną w określonym czasie na określonym terenie w ponadprzeciętnej ilości. Pandemia to rozprzestrzenianie się…

Zobacz więcej

Michał Frynas Autor

Michał Frynas

Tomografia a rezonans – czym się różnią?

Rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (TK) są radiologicznymi badaniami obrazowymi pozwalającymi na uzyskanie szczegółowych obrazów struktur w ciele człowieka.…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Dermatolog a skierowanie NFZ

Niestety skierowanie do dermatologa jest konieczne w celu odbycia wizyty. Skierowanie na NFZ do lekarza specjalisty może wystawić lekarz podstawowej…

Zobacz więcej

Mirka Karendys Autor

Mirka Karendys

mgr farm.

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece.   Więcej na temat e-recepty…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma CRP we krwi

CRP (białko C-reaktywne) pojawia się we krwi pacjenta podczas stanu zapalnego. Normalnie stężenie CRP nie przekracza 5 mg/ml krwi, zarówno u…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czym jest badanie OB?

OB (odczyn Biernackiego, opad Biernackiego) to badanie prędkości, z jaką opadają czerwone krwinki we krwi pacjenta. Prędkość ta rośnie w…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
07 września 2020 mgr farm. Marta Grabowska
31 sierpnia 2020 mgr farm. Karolina Długińska
26 sierpnia 2020 mgr farm. Monika Cichocka
24 sierpnia 2020 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
16 lipca 2020 dr Ewa Fiedorowicz
07 lipca 2020 mgr Anna Dulska
15 czerwca 2020 mgr farm. Marta Grabowska
25 lutego 2020 lek. Małgorzata Czerniak
03 grudnia 2019 Poradnik Gemini
22 sierpnia 2019 mgr farm. Aneta Sara Lis
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)