Kto może zachorować na zespół jelita drażliwego?

Zespół jelita drażliwego w populacji europejskiej częściej dotyka kobiety. Chorują głównie osoby w wieku 20-30 lat, jednak możliwe jest pojawienie się schorzenia w każdym wieku. Choroba może przybrać cztery formy – postać biegunkową, zaparciową, mieszaną i nieokreśloną.  Różnią się one dominującym rodzajem zaburzeń rytmu wypróżnień. W postaci biegunkowej pośród wszystkich nieprawidłowych stolców dominują luźne, w zaparciowej – twarde, oddawane z trudem, mieszanej – jest ich mniej więcej tyle samo, w nieokreślonej zaś trudno określić dominujące zaburzenie.

Objawy zespołu jelita drażliwego

Podstawowym objawem zespołu jelita drażliwego jest ból brzucha o przebiegu stałym lub okresowo nawracającym z przedzielającymi napady okresami bezbólowymi. Charakter bólu może być odmienny u różnych pacjentów. Możliwe jest występowanie bólu kurczowego, ostrego i bardzo uciążliwego lub łagodniejszego, przewlekłego. Umiejscowienie dolegliwości to w większości przypadków podbrzusze i lewy dolny kwadrant brzucha. Mogą się one nasilać w wyniku stresu emocjonalnego.

Biegunki występujące w przebiegu zespołu jelita drażliwego mają zwykle konsystencję płynną lub półpłynną. Oddanie stolca może poprzedzać gwałtowne parcie. Jego objętość zwykle nie jest zwiększona w stosunku do normalnych wypróżnień.

Zaparcia charakteryzują się oddawaniem twardych, zbitych stolców, często w formie małych bryłek. Wypróżnienie odbywa się z wysiłkiem. Często zaparciom towarzyszy uczucie niepełnego wypróżnienia.

Mdłości i wymioty nie występują zawsze, mogą jednak towarzyszyć głównym objawom, podobnie jak zgaga.

Zarówno w przebiegu zaparć, jak i biegunek w stolcu może pojawić się domieszka śluzu. Pozostałym objawom może towarzyszyć uczucie wzdęcia brzucha. Poza objawami jelitowymi możliwe jest występowanie symptomów z innych układów, takich jak ból podczas stosunku u kobiet, zaburzenia snu, bóle głowy czy zespół przewlekłego zmęczenia.

W przebiegu zespołu nie występuje utrata masy ciała, z wyjątkiem sytuacji, w których chory sam stosuje dietę łagodzącą dolegliwości, jednocześnie zmniejszając ilość dostarczanych kalorii. Również ból brzucha nie jest na tyle intensywny, by wybudzać podczas snu. Przy zespole jelita drażliwego nie obserwuje się gorączki i obecności krwi w stolcu. Objawy te mogą sugerować obecność innej choroby przewodu pokarmowego i wymagają pogłębienia diagnostyki.

Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego

Rozpoznanie zespołu można postawić najwcześniej pół roku od pojawienia się pierwszych objawów. Warunkiem jest również występowanie ich przez 3 miesiące poprzedzające dzień wizyty lekarskiej oraz obecność dolegliwości średnio przynajmniej raz w tygodniu. Objawy muszą jednocześnie spełniać minimum 2 z 3 kryteriów – związku z wypróżnieniami, związku ze zmianą ich rytmu lub związku ze zmianą konsystencji stolców.

Leczenie zespołu jelita drażliwego

Kluczową rolę w leczeniu zespołu jelita drażliwego odgrywa odpowiednio dobrana dieta. W postaci zaparciowej istotne jest zwiększenie przyjmowania produktów bogatych w błonnik, takich jak otręby, płatki owsiane, owoce i warzywa. Produkty te sprzyjają zwiększeniu miękkości stolca i ułatwieniu jego wydalania. Do złagodzenia objawów przyczynia się również ograniczenie spożywania produktów bogatych w węglowodany zalegające lub ulegające fermentacji w przewodzie pokarmowym, takich jak sacharoza („zwykły” cukier), laktoza (cukier mleczny), fasola, brukselki. Najlepszy efekt przynosi dieta przygotowana przez profesjonalnego dietetyka, uwzględniająca zarówno dobór produktów korzystnych w terapii zespołu jelita drażliwego, jak i odpowiednią podaż kalorii oraz składników odżywczych dostosowanych do indywidualnych potrzeb chorego.

U chorych, u których dietoterapia nie jest skuteczna, a objawy nasilają się w związku ze stresem emocjonalnym, lub u osób, u których występują zaburzenia snu albo inne objawy emocjonalne, zastosowanie znajduje terapia poznawczo-behawioralna prowadzona przez certyfikowanego terapeutę.

Ostatnią linią leczenia jest farmakoterapia, czyli zastosowanie leków przeciwbiegunkowych, rozkurczowych, niwelujących wzdęcia oraz ułatwiających wypróżnienia.


Źródła:

  1. Bartnik, M. Szczepanek, „Zespół jelita drażliwego” w: Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna,
  2. Paradowski, „Zespół jelita nadwrażliwego” w: Wielka Interna- Gastroenterologia, wyd. Medical Tribune.