5
09 października 2019

Zespół policystycznych jajników (PCOS) – przyczyny, objawy, leczenie

Zespół policystycznych jajników, czyli PCOS, to choroba endokrynna, która występuje u kobiet zarówno w wieku rozrodczym, jak i pomenopauzalnym. Jest główną przyczyną niepłodności oraz zaburzeń ze strony hormonalnej. Jak przebiega PCOS i jakimi objawami się charakteryzuje? Jak leczyć PCOS?

Jajniki policystyczne – czyli jakie?

W organizmie kobiety produkowane są hormony żeńskie (estrogeny) i niewielka ilość hormonów męskich (androgenów). Ponadto w jajnikach powstają komórki jajowe, czyli żeńskie komórki rozrodcze. W prawidłowych warunkach, gdy ich funkcja nie jest zaburzona, powstają komórki jajowe pierwotne, z których jedna dojrzewa i ulega owulacji, a pozostałe obumierają i zanikają.

Zespół policystycznych jajników charakteryzuje się tym, że nie dojrzewa jedna komórka jajowa – wszystkie wzrastają, przez co produkują nadmierną ilość hormonów męskich. Nie dochodzi wówczas do owulacji, zaburzony zostaje cykl miesięczny, co często prowadzi do zaniku miesiączki.

Zespół policystycznych jajników – rozpoznanie

PCOS rozpoznaje się na podstawie kryteriów opracowanych przez The Androgen Excess and PCOS Society (AES) lub kryteriów rotterdamskich.

Kryteria AES

Według nich PCOS występuje, gdy u kobiety obecne są wszystkie poniższe kryteria:

  1. hiperandrogenizm (hirsutyzm i/lub hiperandrogenemia),
  2. dysfunkcja jajników (oligoowulacja lub brak owulacji i/lub obecność policystycznych jajników w USG),
  3. wykluczenie innych chorób endokrynnych dających podobne objawy, tj. nieklasycznych postaci wrodzonego przerostu nadnerczy:
  • guzów wydzielających androgeny,
  • zespołu Cushinga,
  • zespołu oporności insulinowej, 
  • zaburzeń funkcji tarczycy,
  • hiperprolaktynemii.

Kryteria rotterdamskie

PCOS stwierdza się przy obecności dwóch z trzech poniższych kryteriów (po wykluczeniu innych schorzeń, które mogą być przyczyną wymienionych zaburzeń):

  1. klinicznie i/lub biochemiczne objawy hiperandrogenizmu, 
  2. oligoowulacja lub brak owulacji,
  3. obecność policystycznych jajników w badaniu USG.

Zespół policystycznych jajników – objawy

Na różnych etapach życia choroba ta może objawiać się w inny sposób. 

  • W dzieciństwie dziewczynki mogą przedwcześnie dojrzewać. 
  • W okresie młodzieńczym obserwuje się zaburzenia miesiączkowania oraz nadmierne owłosienie ciała (hirsutyzm). 
  • W okresie rozrodczym pojawiają się zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, otyłość i  hirsutyzm.
  • W okresie pomenopauzalnym występuje zwiększone ryzyko chorób serca oraz cukrzycy. 

Zaburzenia miesiączkowania można podzielić na takie, w których:

  • krwawienie występuje mniej niż 8 razy w roku,
  • cykl trwa dłużej niż 35 dni (oligomenorrhoea),
  • krwawienia nie występują przez okres dłuższy niż 3 miesiące, wykluczając ciążę (amenorrhoea). 

Może zdarzyć się tak, że u kobiet cierpiących na PCOS krwawienia występują regularnie. Schorzenie to objawia się wówczas zaburzonym cyklem owulacyjnym, co prowadzi do zaburzeń płodności. 

U kobiet z PCOS występuje zagrożenie rozwoju nowotworu endometrium ze względu na  niedostateczne oczyszczanie się macicy, co prowadzi do rozrostu jej tkanek. Jednym z objawów PCOS może być również wielotorbielowatość jajników, co potwierdza się w badaniu USG. 

Obok objawów ze strony układu rozrodczego mogą wystąpić również symptomy hiperandrogenizmu w wyglądzie zewnętrznym:

  • hirsutyzm,
  • występowanie trądziku opornego na leczenie dermatologiczne,
  • łysienie androgenowe,
  • nadmierna maskulinizacja.

Ponadto zespołowi policystycznych jajników często towarzyszy:

  • otyłość,
  • cukrzyca,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • dyslipidemie.

Mierzenie poziomu cukru

Zespół policystycznych jajników a ciąża

Nadmiar androgenów (hormonów męskich) wytwarzanych przez jajniki oraz zbyt niski poziom hormonów lutealnego i folikulotropowego zaburzają prawidłowy wzrost i rozwój komórek jajowych. Poprzez zaburzoną owulację kobieta nie może zajść w ciążę. Prawidłowa diagnostyka oraz wprowadzone leczenie daje możliwość zajścia w ciążę i urodzenia zdrowego dziecka. 

PCOS – leczenie

W leczeniu zespołu policystycznych jajników w celu wywołania owulacji stosuje się klomifen. Działa on poprzez blokowanie receptorów estrogenowych w podwzgórzu. W wyniku tej blokady następuje wzmożone wydzielanie gonadotropin. Lek stosuje się od 5. do 9. dnia cyklu. Leczenie nie powinno przekraczać sześciu miesięcy. Przy stosowaniu tej substancji należy zachować ostrożność, ponieważ może wywoływać działania niepożądane:

  • uczucie gorąca,
  • brak apetytu,
  • bóle głowy,
  • zaburzenia wzroku,
  • napięcie w gruczołach sutkowych. 

Podczas przyjmowania leku istnieje możliwość wystąpienia ciąży mnogiej. 

Ponadto w leczeniu PCOS stosuje się octan cyproteronu w połączeniu z etylenoestradiolem. W ten sposób dochodzi do zahamowania wydzielania hormonu luteinizującego, co przyczynia się do zmniejszenia produkcji testosteronu. Dzięki drugiej składowej leku uzyskujemy działanie antykoncepcyjne. U kobiet z PCOS lek ten stosuje się w terapii:

  • hirsutyzmu,
  • łysienia androgenowego,
  • w ciężkich postaciach trądziku.

W przypadku, gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi efektów, lekarz może zadecydować o leczeniu chirurgicznym. W tym celu stosuje się metodę elektrokauteryzacji jajników. Polega ona na wycięciu zmian torbielowatych na jajnikach dzięki wykorzystaniu elektrod i wysokiej temperatury. Po usunięciu tych zmian pojawia się owulacja.

Leczenie zespołu policystycznych jajników obejmuje także choroby towarzyszące (otyłość, cukrzyca, insulinooporność). Gdy u kobiety wystąpiła depresja bądź inne zaburzenia psychiczne, potrzebna jest indywidualna terapia. 

Całkowite wyleczenie PCOS nie jest możliwe. Głównym założeniem terapii jest poprawa jakości życia pacjentki oraz zapobieganie dalszym konsekwencjom zdrowotnym. Co prawda po wprowadzeniu leczenia możliwe jest zajście w ciążę, jednak choroba może powrócić.

Zespół policystycznych jajników – dieta

Chorobami, które towarzyszą PCOS, są zazwyczaj cukrzyca i otyłość. Dlatego w terapii zespołu policystycznych jajników, oprócz wysiłku fizycznego, zaleca się także odpowiednio zbilansowaną dietę. Należy spożywać odpowiednią ilość białka, węglowodanów i tłuszczy. Istotne jest spożywanie produktów o niskim indeksie glikemicznym, takich jak: 

  • pieczywo razowe,
  • ciemne makarony,
  • ryż,
  • kasza gryczana,
  • surowe warzywa,
  • chude mięso.

Należy unikać żywności przetworzonej typu fast-food i potraw wysoko węglowodanowych.

Przeczytaj również:
Dieta w zespole policystycznych jajników
Jaką suplementację stosować w PCOS?

Produkty zawierające niski indeks glikemiczny
Dieta wspierająca płodność u kobiet i mężczyzn

Źródła:

  • Wronikowska O., Budzyńska B., Zespół policystycznych jajników, Aptekarz Polski 2018,
  • Kruszyńska A., Słowińska-Srzednicka J., Postępy w rozpoznawaniu i leczeniu zespołu policystycznych jajników, 2008,
  • Kruszyńska A., Słowińska-Srzednicka J., Zespół policystycznych jajników a ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego, 2012,
  • Mutschler E., Farmakologia i toksykologia, wydanie IV polskie poprawione i uzupełnione, 2018.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Darmowe szczepienie przeciw grypie – kogo dotyczy?

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie metody zapobiegania grypie w sezonie 2021/2022 bezpłatne szczepienia przysługują: osobom zatrudnionym w podmiocie…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 50. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?

Muchomor sromotnikowy odpowiada za najczęstsze zatrucia grzybami w Polsce. Jest to bardzo niebezpieczny grzyb, który tak jak Pani wspomniała, może…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)