1
15 września 2021

Niedobór witaminy C – przyczyny, objawy i skutki jej niedoboru

Witamina C to popularny składnik, po który sięga wielu pacjentów. Choć kojarzony jest głównie z preparatami na przeziębienie, witamina C ma wiele innych właściwości. Jakich? I czym może grozić jej niedobór? Tego wszystkiego dowiesz się w poniższym artykule. 

Witamina C – rys historyczny 

Kwas askorbinowy poznano w I połowie XX wieku. Do tego momentu nie do końca zdawano sobie sprawę z istnienia tego związku chemicznego. W pewnym momencie uświadomiono sobie, że posiada on właściwości przeciwgnilne – przeciwszkorbutowe. Szkorbut to najczęstszy objaw niedoboru witaminy C. Na tę chorobę szczególnie byli narażeni marynarze ze względu na dietę ubogą w ten związek.  

Dopiero po 1932 roku, kiedy to dokonano syntezy kwasu askorbinowego i określono jego przynależność do odpowiedniej grupy chemicznej, stwierdzono, że związek ten ma o wiele więcej właściwości niż tylko empirycznie stwierdzone działanie przeciwgnilne.

Witamina C jako związek chemiczny 

Kwas askorbinowy należy do grupy alkoholi polihydroksylowych, czyli takich, które w swoim składzie zawierają dużą ilość grup hydroksylowych -OH. Dzięki swojej strukturze związek ten jest silnie rozpuszczalny w wodzie.  

Witamina C nie może być syntetyzowana w organizmie człowieka. Na szczęście znajdziemy ją w wielu produktach spożywczych. Należy jednak pamiętać, że kwas askorbinowy jest nietrwały i ulega degradacji pod wpływem pasteryzacji czy gotowania. Witamina C gromadzona jest w organizmie jedynie w niewielkim stopniu – głównie w wątrobie, nadnerczach, trzustce i mózgu, jednak większość jest wydalana z organizmu wraz z moczem. Niemniej jednak należy pamiętać, że witaminę C również można przedawkować, co może objawiać się przede wszystkim powstaniem kamieni nerkowych. 

Dlaczego witamina C jest niezbędna dla naszego organizmu? 

Witamina C jest kojarzona przede wszystkim jako złoty środek w walce z przeziębieniem.  

Działanie przeciwprzeziębieniowe to jedynie mit, ponieważ kwas askorbinowy nie wykazuje działania profilaktycznego w przypadku przeziębienia, a w trakcie choroby  jedynie w niewielkim stopniu skraca jej długość.  

Witamina C wpływa na uszczelnienie naczyń krwionośnych, co prowadzi do zmniejszenia podatności organizmu na ogólne zakażenia oraz zmniejsza potencjalne rozprzestrzenianie się bakterii i wirusów. Dodatkowo witamina C reguluje procesy pochłania drobnoustrojów chorobotwórczych przez białe krwinki odpowiedzialne za walkę z chorobą. Zatem witamina C korzystnie wpływa na naszą odporność

Niedobór kwasu askorbinowego może przyczynić się do wystąpienia wielu jednostek chorobowych, które mogą doprowadzić do sepsy, a nawet śmierci Kwas askorbinowy przede wszystkim odpowiada za: 

  • Syntezę kolagenu – związku, który jest obecny we wszystkich komórkach organizmu i jest odpowiedzialny za tworzenie szkieletu tych komórek. Dodatkowo kolagen stanowi składnik ścięgien i chrząstek stawowych. Znajduje się w tkankach błon śluzowych. Odpowiada za elastyczność skóry oraz wyściela wnętrze tętnic i żył, zmniejszając ich kruchość i łamliwość oraz nadając im trwałość. 
  • Syntezę hormonów steroidowych niezbędnych do funkcjonowania tarczycy oraz przysadki mózgowej. 

Witamina C bierze udział we wchłanianiu żelaza w organizmie, a więc jest niezbędna w przypadku leczenia niedokrwistości. Ma działanie przeciwutleniające – redukuje wolne rodniki, a więc chroni niektóre związki chemiczne, np. witaminę E, przed degradacją. 

Jaką funkcję pełni witamina C w naszym organizmie? 

Witamina C ma wiele funkcji. Przede wszystkim: 

  • przyspiesza gojenie się ran; 
  • obniża ciśnienie krwi; 
  • uszczelnia naczynia krwionośne; 
  • obniża poziom cholesterolu we krwi; 
  • działa przeciwmiażdżycowo – ma właściwości przeciwutleniające; 
  • wpływa na syntezę kolagenu, a zatem korzystnie oddziałuje na skórę, stawy, mięśnie i kości; 
  • dzięki właściwościom przeciwutleniającym zwalcza wolne rodniki, a zatem charakteryzuje się działaniem przeciwnowotworowym. 

Dobowe dawki witaminy C 

W zależności od kraju dobowa dawka witaminy C mieści się w zakresie 40-100 mg. W przypadku dzieci dawka wynosi 40-50 mg na dobę, kobiety powinny przyjmować ok. 75 mg, a mężczyźni ok. 90 mg. W trakcie ciąży wzrasta zapotrzebowanie na ten składnik diety o ok.10 mg na dobę

Witamina C wchłania się w około 70-80% z pożywienia, dlatego nie jest trudno o odpowiednią podaż tego związku. 

Niedobór witaminy C – co powoduje jej niedobór? Potencjalne przyczyny 

Najbardziej prawdopodobną przyczyną niedoboru witaminy C w organizmie jest nieodpowiednia dieta. Dieta bogata w produkty przetworzone, fast foody, żywność pasteryzowaną i zbyt małą ilość warzyw i owoców sprzyja występowaniu niedoborów witaminy C.  

Źle zbilansowana dieta to niejedyny powód występowania niedoborów. Niektóre osoby mogą należeć do grup ryzyka niedoborów witaminy C. Mowa o: 

  • osobach niedożywionych ze względu na kraj pochodzenia – w krajach rozwijających się dostęp do świeżych owoców i warzyw jest utrudniony; 
  • osobach niedożywionych ze względu na uzależnienia, np. od alkoholu; 
  • palaczach; 
  • osobach starszych o obniżonym apetycie i niechętnie pijących wodę; 
  • osobach z zaburzeniami odżywiania – bulimia, anoreksja; 
  • osobach z zaburzeniami wchłaniania – osoby cierpiące na choroby zapalne jelit; 
  • osobach przebywających na restrykcyjnych dietach; 
  • cukrzykach. 

Dodatkowo na niedobry witaminy C mogą być narażone: 

  • osoby pozostające w ciągłym stresie; 
  • kobiety w ciąży; 
  • pacjenci, którzy stosują niektóre leki, np. aspirynę, barbiturany, sulfonamidy; 
  • mieszkańcy miast narażeni na działanie toksyn, smogu; 
  • kobiety, które stosują antykoncepcję hormonalną. 

Objawy niedoboru witaminy C – jakie są? 

Głównym objawem niedoboru witaminy C jest słaba synteza kolagenu, co objawia się: 

  • zwiększonym narażeniem na wysięki, sińce i krwotoki; 
  • szkorbutem; 
  • stanami zapalnymi dziąseł, które mogą prowadzić do utraty zębów; 
  • spowolnionym gojeniem się ran; 
  • zakażeniami, które mogą prowadzić do sepsy. 

Niedobory witaminy C dodatkowo mogą prowadzić do: 

  • obniżenia nastroju, ospałości, apatii, a nawet stanów depresyjnych; 
  • osteoporozy – ze względu na zmniejszenie wchłaniania wapnia; 
  • anemii – ze względu na zmniejszenie wchłaniania żelaza; 
  • nadczynności tarczycy; 
  • infekcji, spadku odporności. 

Potencjalne skutki niedoboru witaminy C 

Przewlekłe niedobory witaminy C mogą wpływać na zwiększenie ryzyka zapadalności na niektóre nowotwory oraz miażdżycę. Mogą prowadzić również do wzrostu ciśnienia tętniczego i wzrostu cholesterolu

Niedobory witaminy C prowadzą do zmniejszenia syntezy kolagenu, co skutkuje kruchością naczyń krwionośnych. Powstają wówczas wysięki, sińce oraz krwotoki wewnętrzne, które mogą doprowadzić nawet do śmierci. Dodatkowo przy niedoborach witaminy C wskutek zmniejszonej odporności organizmu może dochodzić do ogólnego zakażenia, czyli sepsy, która w najgorszym przypadku również może doprowadzić do śmierci. 

Typowym skutkiem ubocznym długotrwałego niedoboru witaminy C jest również utrata zębów

Jak zadbać o odpowiednią podaż witaminy C, aby zapobiec jej niedoborom? 

Odpowiednią podaż witaminy C gwarantuje stosowanie zbilansowanej diety, bogatej w owoce i warzywa. Z racji tego, że nasz organizm nie jest w stanie syntetyzować kwasu askorbinowego, musimy dostarczać go w diecie.  

Jeśli pacjent borykający się z niedoborem witaminy C lub należący do grupy ryzyka ma problem z dostarczeniem odpowiedniej ilości witaminy C z dietą, może on sięgnąć po preparaty z witaminą C. Suplementy diety dostępne w aptekach to przede wszystkim produkty bazujące na kwasie askorbinowym lub aceroli. Pacjent ma do dyspozycji kapsułki, tabletki, tabletki musujące, proszek rozpuszczalny w wodzie, a nawet herbatki ziołowe (np. z hibiskusa, dzikiej róży, maliny itp.). 

Produkty spożywcze bogate w kwas askorbinowy 

Największą zawartość kwasu askorbinowego charakteryzują się: 

  • acerola (1000-4500 mg/100 g produktu); 
  • jagody camu camu (1200-2050 mg/100 g produktu); 
  • dzika róża (250-800 mg/100 g produktu); 
  • czarna porzeczka (150-300 mg/100 g produktu). 

Witaminę C znajdziemy również w: 

  • cytrusach, 
  • jeżynach, 
  • kiwi, 
  • cebuli, 
  • brukselce, 
  • papryce 
  • pomidorach, 
  • karczochach, 
  • ziemniakach, 
  • jabłkach, 
  • natce pietruszki. 

Zasada spożywania pięciu produktów owocowych lub warzywnych w ciągu dnia na pewno pozwoli nam na przyjmowanie odpowiedniej ilości witaminy C. Możemy ją dostarczać w postaci świeżych owoców lub przetworów czy soków. Pamiętajmy jednak, aby nie były one pasteryzowane.

Przeczytaj również:
Co ma najwięcej witaminy C? Owoce, warzywa i inne jej źródła
Witamina C na grzybicę – jak działa i jak ją stosować?

Źródła: 

  • Roth K., Streller S., Vitamin C deficiency – part 4,Chemie in Unserer Zeit/Wiley‍-VCH 2014. 
  • Katarzyna Janda, Magdalena Kasprzak, Jolanta Wolska, Witamina C – budowa, właściwości, funkcje i występowanie, Pom J Life Sci 2015, 61, 4, 419–425. 
  • Musiał, Claudia , Sawczuk, Wojciech , Gawdzik, Barbara , Kuban-Jankowska, Alicja , Przychodzeń, Paulina , Górska-Ponikowska, Magdalena, Witamina C w medycynie i kosmetologii, Wiadomości Chemiczne 2019 | [Z] 73, 9-10 | 503—522. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Zawartość witaminy C w pomarańczy

W pomarańczy jest około 50 miligramów witaminy C na 100 gramów produktu. Przeczytaj więcej:Jakie jest dzienne zapotrzebowanie na witaminę C?Witamina…

Zobacz więcej

Probiotyk dla dorosłego i nastolatka

Dla dorosłego i nastolatka najczęściej wystarczy ten sam preparat. Kierując się wyborem, musimy zwracać uwagę przede wszystkim na liczbę bakterii…

Zobacz więcej

Jak przyjmować witaminę D?

Witaminę D najlepiej przyjmować razem z posiłkiem ze względu na jej rozpuszczalność w tłuszczach. Zalecana dzienna dawka zależy od wielu…

Zobacz więcej

Dzienna dawka witaminy C dla dziecka

Witamina C, czyli kwas askorbinowy to związek, który powinien być dostarczany naszemu organizmowi każdego dnia. Doskonałym preparatem z witaminą C…

Zobacz więcej

Czy tran suplementować z witaminą D?

Przede wszystkim należy określić zapotrzebowanie naszego organizmu na witaminę D3. Zazwyczaj u dorosłych są to wartości pomiędzy 800 a 2000…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
22 października 2021 mgr farm. Karolina Raźniewska
18 października 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
15 października 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
14 października 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)