4
19 lipca 2019

Wczesna interwencja logopedyczna

Praca logopedy nie dotyczy tylko dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, które zmagają się z wadami wymowy. Logopedia to niezwykle szeroka dziedzina, która obejmuje swą pracą terapeutyczną ludzi w każdym wieku, nawet tych najmłodszych, tuż po urodzeniu. Mowa tutaj o wczesnej interwencji logopedycznej, która otacza opieką dzieci we wczesnym okresie rozwoju, to znaczy od momentu narodzin aż do 3 roku życia dziecka, kiedy to układ nerwowy jest podatny na intensywny rozwój. 

Czym jest wczesna interwencja logopedyczna? 

Wczesna interwencja logopedyczna stawia wczesną diagnozę u dziecka, które nie ukończyło jeszcze roku, a następnie skupia się na stymulacji rozwoju maluszka przy pomocy dedykowanych metod terapeutycznych. Dotyczą one rozwoju pod względem poznawczym, funkcji językowych, w tym mowy, rozwoju motoryki małej i dużej. Warto nadmienić, że już w okresie płodowym wyżej wymienione funkcje zaczynają się rozwijać, co w literaturze określane jest etapem przygotowawczym.

W łonie matki dziecko uczy się połykania, ssania, szukania pokarmu, poruszania wargami, ale też doskonali między innymi swój słuch, poprzez poznawanie melodii, akcentu, barwy i tonu głosu swoich rodziców. W momencie urodzenia można określić i ocenić stan rozwoju tych funkcji i zdecydować o ewentualnej terapii, pod kątem wczesnej interwencji. 

Skupiając się na rozwoju mowy, warto zapoznać się z tabelą, stworzoną przez I. Stecko, określającą rozwój czynności prelingwalnych (powstających przed opanowaniem języka), które pojawiają się w okresie płodowym. 

Etap rozwoju płodowego

Rozwój mowy w tym okresie

7 tydzień

układ nerwowy reguluje pracę układu mięśniowego, mięśnie i nerwy zaczynają ze sobą współpracować, koordynacja ruchów ma początek w ruchach wargi górnej

12 tydzień

otwieranie i zamykanie ust, pojawia się ruch podnoszenia górnej wargi, co jest początkiem rozwoju odruchu ssania

14 tydzień

mięśnie odpowiedzialne po narodzinach za oddychanie, fonację, chwytanie i ssanie rozpoczynają swoją pracę,

17 tydzień

dziecko ćwiczy odruchy ssania – wysuwa wargi do przodu, ssie palec,

3 miesiąc

ćwiczenia odruchu oddychania i mówienia poprzez intensywne połykanie i wypieranie wód płodowych, dziecko gotowe jest do płaczu na wypadek przedwczesnych narodzin,

6 miesiąc

reakcje na bodźce dźwiękowe, odbieranie dźwięków na drodze pozaakustycznej – rytm, natężenie, melodię, akcent; dziecko słyszy bicie serca matki, jej głos, śpiew, ale też poznaje dźwięki otoczenia.

Badanie słuchu u noworodków

Kiedy wczesna interwencja logopedyczna jest konieczna? 

Istnieje wiele czynników, których działanie ma niepożądany wpływ na rozwój mowy i późniejsze funkcjonowanie dziecka. Im wcześniejsze rozpoznanie nieprawidłowości, tym szybsza i bardziej skuteczna może okazać się pomoc logopedyczna. Szczególną opieką logopedyczną obejmuje się dzieci, które: 

  • wykazują nieprawidłowości w wywiadzie prenatalnym, okołoporodowym i we wczesnym dzieciństwie, 
  • są z ciąży zagrożonej, 
  • są urodzone w zamartwicy, 
  • miały niską punktację w skali Apgar (mniejszą niż 8 punktów), 
  • są wcześniakami z niską masą urodzeniową, 
  • których matki podczas ciąży stosowały używki (alkohol, narkotyki, nikotyna), 
  • których matki leczyły się na nadciśnienie, niedokrwistość
  • których matki doznały w trakcie ciąży krwotoku z dróg rodnych (głównie w pierwszym trymestrze), 
  • których matki leczyły się i były pod opieką endokrynologa lub kardiologa. 

Noworodki, o których mowa powyżej, w pierwszych dniach życia są poddawane (lub powinny być) kilku ocenom. Należą do nich: 

  • ocena audiometryczna słuchu (od kilku lat w Polsce jest to obowiązkowe i standardowe badanie przeprowadzane u KAŻDEGO noworodka), 
  • ocena budowy narządów artykulacyjnych, 
  • ocena odruchów istotnych dla rozwoju mowy, tj. odruch ssania, zamykanie i otwieranie ust, wypychanie języka, połykanie, odwracanie głowy. 

Ponadto podczas oceny narządów artykulacyjnych dziecka kontroluje się również sposób oddychania i karmienia, szczególnie piersią. Warto dodać, że karmienie piersią pobudza ruchy artykulatorów, które podczas mówienia pracują dokładnie w ten sam sposób jak podczas ssania piersi. 

Wyróżnia się aż 4 okresy kształtowania się mowy (wg Kaczmarka): 

  • okres melodii (0-1 rok życia) – ma swój początek wraz z chwilą narodzin, kiedy to dziecko wydaje z siebie pierwszy krzyk i płacz. Pierwszy krzyk jest dowodem na sprawność wiązadeł głosowych. Około 2-3 miesiąca życia pojawia się głużenie (nieświadome wydawanie dźwięków), co pozwala na bezwarunkowy trening narządów mowy. Pojawiają się również pierwsze przypadkowe głoski, przypominające k, g, h, a także samogłoski. Około 6 miesiąca życia głużenie zastępowane jest gaworzeniem, które jest już zabiegiem świadomym. Dziecko celowo wydaje dźwięki, naśladując to, co usłyszy. Gaworzenie uznawane jest za trening słuchowy. 
  • okres wyrazu (1-2 roku życia) – pojawiają się prawie wszystkie samogłoski i wiele spółgłosek (p, pi, b, bi, m, mi, t, d, n, l), ponadto onomatopeje (naśladowanie dźwięków), a także proste wyrazy dwusylabowe (mama, tata, baba, dada). 
  • okres zdania (2-3 rok życia) – dziecko wymawia wszystkie samogłoski i spółgłoski. Pod koniec okresu zdania pojawiają się dźwięki syczące (s, z, c, dz), a niekiedy szumiące (sz, rz, cz, dż), dziecko przyswaja pierwsze reguły gramatyczne, a jego mowa jest w dużej mierze zrozumiała, 
  • okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 rok życia) – dziecko potrafi już swobodnie rozmawiać, mogą pojawić się metatezy (przestawianie głosek lub sylab w wyrazach), kontaminacje (łączenie dwóch wyrazów w jeden, np. posmarować masłem – pomasłować) oraz asymilacje (upodobnienia – zamiast koszyczek – koszyszek). 

Każdy z tych okresów nie zawsze przechodzi płynnie z jednego do drugiego. Dzieje się tak za sprawą indywidualnego przebiegu rozwoju każdego z nas. Wiele opóźnień w rozwoju mowy ma ścisły związek z brakiem współpracy pomiędzy wzrokiem a słuchem lub wzrokiem a językiem, czyli między zmysłem a obszarem ustno-twarzowym. Przyczyn należy doszukiwać się w nieprawidłowych odruchach niemowlęcych, takich jak: 

  • ssanie (powinien wygasać między 1 a 2 rokiem życia), 
  • połykanie, 
  • kąsanie (powinien wygasać między 6 a 7 miesiącem życia), 
  • gryzienie, 
  • zaciskanie zębów, 
  • żucie, 
  • odruch ryjkowy (powinien się integrować między 3 a 3,5 rokiem życia).

Jak widać, problemy natury logopedycznej nie są jedynie domeną dzieci szkolnych i przedszkolnych. Mogą pojawić się o wiele wcześniej, dlatego warto już od samych narodzin obserwować malucha i zwracać uwagę nie tylko na rozwój mowy, ale i słuchu. Pamiętajmy również o istnieniu czynników, przy których wczesna interwencja logopedyczna może okazać się szczególnie niezbędna.

Źródła: 

  • S. Masgutowa, A. Regner, Rozwój mowy dziecka w świetle integracji sensomotorycznej, wydawnictwo Continuo, Wrocław 2009. 
  • K. Meroń, Wczesna interwencja logopedyczna[w:] Neurologopedia w teorii i praktyce. Wybrane zagadnienia diagnozy i terapii dziecka, pod red. naukową J. Skibskiej i D. Larysza, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej 2012. 
  • M. Korendo, J. Cieszyńska, Wczesna interwencja logopedyczna. Stymulacja rozwoju mowy dziecka od noworodka do 6 roku życia, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Choroba lokomocyjna u małego dziecka

Niestety nie ma leku ani suplementu, który można podać niemowlęciu cierpiącemu na tę przypadłość. Zachowawczo należy nie przekarmiać dziecka przed…

Zobacz więcej

Ile czasu działa krem z filtrem na skórze dziecka?

W czasie długotrwałej ekspozycji na słońce konieczna jest kilkukrotna aplikacja kremu z filtrem. Idealnym rozwiązaniem jest smarowanie skóry dziecka warstwą…

Zobacz więcej

Czy dziecko chore na astmę może przyjmować aspirynę?

Aspiryna (kwas acetylosalicylowy) jest najstarszym, stosowanym po dzień dzisiejszy środkiem przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Aspiryna nie powinna być jednak w…

Zobacz więcej

Dzienna dawka witaminy C dla dziecka

Witamina C, czyli kwas askorbinowy to związek, który powinien być dostarczany naszemu organizmowi każdego dnia. Doskonałym preparatem z witaminą C…

Zobacz więcej

Dziecko a suplementacja żeń-szenia

Żeń-szeń od tysięcy lat znany jest jako doskonały środek wzmacniający organizm. Dodaje energii, poprawia nastrój, zwiększa koncentrację, podnosi libido oraz…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
13 października 2021 mgr Natalia Adamczuk
06 października 2021 Poradnik Gemini
04 października 2021 Poradnik Gemini
31 sierpnia 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
26 lipca 2021 mgr farm. Karolina Raźniewska
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)