31
18 sierpnia 2020
Piotr Szoka Autor
Autor
dr n. farm.
Piotr Szoka

Jak leczyć gorączkę w przeziębieniu – ibuprofen czy paracetamol?

Ibuprofen czy paracetamol? Mimo tego, że charakteryzują się one zbliżoną skutecznością, pacjenci często stają przed dylematem, który lek przeciwgorączkowy wybrać. Podejmując tę decyzję, należy wziąć pod uwagę wiele czynników, m.in. ogólny stan pacjenta, choroby towarzyszące czy potencjalne działania niepożądane.

Ibuprofen czy paracetamol? Mimo tego, że charakteryzują się one zbliżoną skutecznością, pacjenci często stają przed dylematem, który lek przeciwgorączkowy wybrać. Podejmując tę decyzję, należy wziąć pod uwagę wiele czynników, m.in. ogólny stan pacjenta, choroby towarzyszące czy potencjalne działania niepożądane.

Gorączka jako reakcja obronna organizmu 

Gorączka jest reakcją obronną organizmu, stanowiącą istotny sygnał ostrzegawczy o toczącym się procesie chorobowym lub jego zaostrzeniu. Jest ona związana z nasilonym wytwarzaniem tzw.  cytokin gorączkotwórczych, które powodują aktywację enzymów – cyklooksygenaz (COX) w podwzgórzu. Prowadzi to do zwiększonej produkcji prostaglandyn (m.in. PGE2), które wpływają na ośrodek termoregulacji, czego konsekwencją jest wzrost temperatury ciała. Nieznaczny wzrost (w zakresie 37,1–38,0°C) nazywamy stanem podgorączkowym. Może on pozytywnie wpływać na przebieg infekcji. Jednak gdy gorączce towarzyszy dyskomfort oraz ogólne złe samopoczucie bądź gdy przekracza ona 38,5°C, zalecane jest wprowadzenie leczenia farmakologicznego. Głównym celem leczenia gorączki jest nie tyle jej obniżenie, ile poprawa samopoczucia pacjenta. W tym celu powszechnie stosowane są preparaty zawierające m.in. paracetamol czy niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen). Leki te charakteryzują się również działaniem przeciwbólowym, a tym samym umożliwiają dodatkowo wyeliminowanie nieprzyjemnych dolegliwości towarzyszących infekcji wirusowej, takich jak bóle głowy czy bóle mięśniowe.

Kobieta ma gorączkę

Warto zaznaczyć, że stan, w którym temperatura ciała przekracza 40°C, jest niebezpieczny dla życia. Długotrwale utrzymująca się gorączka może nieść za sobą poważne konsekwencje. 

Temperatura powyżej 40°C może prowadzić do zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej czy odwodnienia. Gorączka jest również szczególnie niebezpieczna dla osób z chorobami przewlekłymi, ponieważ może stanowić dodatkowe obciążenie organizmu, prowadząc do niewydolności wielu narządów. 

Jak działają leki przeciwgorączkowe? 

 Najpopularniejszymi lekami stosowanymi w celu obniżenia gorączki oraz złagodzenia towarzyszących jej objawów są preparaty z grupy NLPZ (np. ibuprofen) oraz paracetamol. Substancje te wykorzystywane są także jako leki przeciwbólowe i w większości są dostępne bez recepty. Ich stosowanie jest wskazane w przypadku wystąpienia słabego i umiarkowanego bólu różnego pochodzenia, m.in. bólu głowy, zębów, mięśni, kości, stawów czy przy bolesnym miesiączkowaniu. Dodatkowo preparaty z grupy NLPZ mają działanie przeciwzapalne i mogą być stosowane w leczeniu objawowym reumatoidalnego zapalenia stawów czy chorobie zwyrodnieniowej. 

Ibuprofen jest substancją dostępną w lecznictwie od niemal 60 lat. Substancja ta posiada udokumentowane działanie przeciwgorączkowe, co potwierdzają badania kliniczne. Mechanizm działania ibuprofenu jest związany z zahamowaniem aktywności enzymu – cyklooksygenazy (COX),  odpowiedzialnego za syntezę prostaglandyn (m.in. PGE2). Pozwala to na ograniczenie ich wpływu na ośrodek termoregulacji, a tym samym skuteczne zwalczenie objawów gorączki. Warto  podkreślić, że prostaglandyny wpływają również na próg odczuwania bólu oraz wystąpienie typowych symptomów procesu zapalnego. W związku z tym ibuprofen, poprzez ograniczenie ich syntezy wykazuje również efekt przeciwbólowy i przeciwzapalny, a tym samym skutecznie ogranicza objawy towarzyszące gorączce. W preparatach dostępnych na rynku ibuprofen występuje w różnych postaciach chemicznych, m.in. w formie kwasowej, soli sodowej, lizynianów czy arginianów, co również jest istotnym czynnikiem wpływającym na szybkość wchłaniania. Modyfikacje chemiczne cząsteczki pozwalają na skrócenie czasu potrzebnego na osiągnięcie maksymalnego stężenia we krwi oraz wystąpienie efektu leczniczego. 

Innym preparatem o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym jest paracetamol.  

W przeciwieństwie do ibuprofenu jest on praktycznie pozbawiony działania przeciwzapalnego. Mimo tego, że jest on powszechnie stosowany od ponad 60 lat, mechanizm jego działania wciąż nie został w pełni wyjaśniony. Prawdopodobnie jest on związany z zahamowaniem cyklooksygenazy zlokalizowanej w mózgu i rdzeniu kręgowym (COX-3). Jednocześnie substancja ta nie wykazuje działania obwodowego. Sugeruje się, że paracetamol wpływa również na przewodzenie bodźców bólowych, co związane jest z modulacją układu serotoninergicznego bądź aktywacją receptorów kannabinoidowych. 

Dawkowanie paracetamolu i ibuprofenu w leczeniu gorączki

Zarówno ibuprofen, jak i paracetamol działają przeciwbólowo i przeciwgorączkowo. Preparaty te skutecznie łagodzą gorączkę oraz poprawiają komfort i samopoczucie pacjenta. Są one stosowane zarówno samodzielnie, jak i wchodzą w skład licznych preparatów złożonych. Produkty te zawierają dodatkowo substancje, które zmniejszają obrzęk i przekrwienie błony śluzowej nosa, łagodzą kichanie, wysięk z nosa, obrzęk czy łzawienie. Paracetamol i ibuprofen powszechnie występują w wielu preparatach wykorzystywanych w łagodzeniu objawów grypy czy przeziębienia. W związku z tym nie należy stosować kilku produktów jednocześnie. Może nieść to za sobą duże ryzyko przedawkowania i prowadzić do poważnych konsekwencji. 

Paracetamol i ibuprofen stosowane w dawkach terapeutycznych są lekami bezpiecznymi i dobrze tolerowanymi przez pacjenta. Ich dawkowanie jest w dużym stopniu zależne od wskazania, wieku oraz stanu pacjenta.  

Standardowa, jednorazowa dawka ibuprofenu stosowanego doustnie u osób dorosłych wynosi 200-400 mg, przy czym należy zachować co najmniej 4-godzinny odstęp między kolejnymi dawkami. Długotrwałe stosowanie dużych ilości ibuprofenu może m.in. zwiększać ryzyko wystąpienia podrażnień, owrzodzeń i krwawień z przewodu pokarmowego.  

W związku z tym lek ten należy przyjmować w najmniejszej skutecznej dawce przez możliwie najkrótszy okres. 

W przypadku paracetamolu standardowa dawka jednorazowa dla osób dorosłych wynosi 500-1000 mg. Działanie przeciwbólowe utrzymuje się przez 4–6 godzin, a działanie przeciwgorączkowe przez 6–8 godzin. Niezwykle istotne jest, aby nie przekraczać zalecanego dawkowania, ponieważ przedawkowanie paracetamolu może prowadzić do uszkodzenia wątroby, a w konsekwencji nawet do  śmierci. Substancja ta jest szczególnie niebezpieczna m.in. dla osób odwodnionych lub regularnie spożywających alkohol, ponieważ w tej grupie pacjentów istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia działania toksycznego. 

Warto również podkreślić, że niekiedy w leczeniu gorączki stosowane są obie substancje. Nie jest to postępowanie zalecane, jednak część rekomendacji dopuszcza przyjmowanie  naprzemiennie ibuprofenu  i paracetamolu, szczególnie jeśli dyskomfort nawraca mimo stosowania jednego z leków. Postępowanie to ma swoje uzasadnienie w badaniach klinicznych. – Stwierdzono bowiem, że naprzemienne stosowanie paracetamolu i ibuprofenu  u dzieci prowadzi do nasilonego oraz dłuższego działania przeciwgorączkowego. 

Kobieta z gorączką

Skuteczność przeciwgorączkowa paracetamolu i ibuprofenu 

Powszechnie wiadomo, że zarówno ibuprofen, jak i paracetamol skutecznie obniżają gorączkę w przebiegu infekcji o różnej etiologii. Obecnie na rynku mamy szeroki wybór preparatów  w różnych postaciach farmaceutycznych i dawkach. Według rekomendacji dotyczących postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego jako leczenie przeciwgorączkowe zalecane jest zastosowanie jednej z powyższych substancji. W wyjątkowych sytuacjach związanych z brakiem skuteczności jednego z leków dopuszcza się również leczenie skojarzone. Jednak w przypadku stwierdzenia innych silnych objawów zapalenia (ból, obrzęk, przekrwienie, wysięk) w pierwszym rzucie zaleca się stosowanie ibuprofenu.  

W literaturze dostępne są dane uzyskane na podstawie badań klinicznych oraz analiz, których celem było porównanie skuteczności przeciwgorączkowej obydwu leków. Wykazano, że ibuprofen szybciej obniża gorączkę niż paracetamol. Ponadto jego działanie przeciwgorączkowe jest silniejsze, a efekt utrzymuje się dłużej. Co więcej, w metaanalizie obejmującej ponad 36 badań, a także populację blisko 30 tysięcy pacjentów wykazano, że ibuprofen jest tak samo bezpieczny, jak paracetamol. Warto jednak podkreślić, że dobierając lek przeciwgorączkowy, należy również uwzględnić stan pacjenta, ewentualne choroby towarzyszące oraz potencjalne działania niepożądane, które mogą znacznie wpływać na bezpieczeństwo terapii.  

Leczenie przeciwgorączkowe w przebiegu COVID-19 

W ostatnich miesiącach wiele kontrowersji wzbudziło zastosowanie ibuprofenu w leczeniu gorączki związanej z infekcją wywołaną przez koronawirusa 2019-CoV, który wywołuje chorobę określaną COVID-19. Dyskusja rozpoczęła się od hipotezy, że zwiększona śmiertelność pacjentów z COVID-19 może być związana ze wzrostem ekspresji konwertazy angiotensyny 2 (ACE2). Białko to jest potencjalnie również wykorzystywane przez wirusa 2019-CoV do wniknięcia do komórki gospodarza, wewnątrz której dochodzi do jego replikacji. W związku z tym autorzy zasugerowali, że stosowanie leków modulujących ekspresję ACE2 (m.in. leków powszechnie stosowanych w leczeniu nadciśnienia czy ibuprofenu) może nasilać przebieg infekcji. W reakcji na tę wiadomość oficjalne stanowisko zajęła Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz Europejska Agencja Leków (EMA). 

W oświadczeniu EMA stwierdzono, że obecnie brakuje naukowych dowodów potwierdzających związek pomiędzy stosowaniem ibuprofenu a pogorszeniem przebiegu choroby COVID-19. Zaznaczono również, że EMA na bieżąco monitoruje sytuację i zapewnia, że wnikliwie analizuje każdą nową informację. Podkreślono, że rozpoczynając leczenie gorączki lub bólu w przebiegu COVID-19 pacjenci i pracownicy służby zdrowia powinni rozważyć wszystkie dostępne opcje leczenia, w tym paracetamol i NLPZ (m.in. ibuprofen). Zasugerowano stosowanie tych leków w najniższej skutecznej dawce przez możliwie najkrótszy okres. Warto jednak zaznaczyć, że ibuprofen niekiedy stosowany jest przewlekle, m.in. w objawowym leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów oraz choroby zwyrodnieniowej stawów. Zgodnie ze stanowiskiem EMA na podstawie obecnych badań nie ma powodu, aby pacjenci przyjmujący ibuprofen przerywali leczenie. Podobne informacje zostały również zawarte w oświadczeniu Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych w Polsce.  

W oświadczeniu wydanym przez WHO w dn. 19.03.2020 r. również nie rekomenduje się zaprzestania stosowania ibuprofenu, ponieważ aktualnie nie ma doniesień o żadnych negatywnych skutkach wynikających ze stosowania ibuprofenu poza znanymi działaniami niepożądanymi, które ograniczają jego użycie w niektórych grupach pacjentów. 

Powyższe informacje zostały również potwierdzone przez środowisko naukowe. W jednych z najnowszych publikacji dotyczących zastosowania ibuprofenu w leczeniu objawów COVID-19 stwierdzono, że nie ma danych klinicznych ani populacyjnych, które bezpośrednio dotyczyłyby ryzyka stosowania NLPZ w przebiegu COVID-19. Stwierdzono, że preferowanym lekiem jest paracetamol, jednak w przypadku pacjentów stosujących przewlekle preparaty z grupy NLPZ nie należy przerywać dotychczas prowadzonego leczenia. 

Źródła: 

  1. Day M. Covid-19: ibuprofen should not be used for managing symptoms, say doctors and scientists. BMJ. 2020;368:m1086. 
  2. El-Radhi, A. Sahib.: Pathogenesis of Fever. Clinical Manual of Fever in Children. Springer, Cham, 2018. 53-68. 
  3. Fang, L., i wsp.: Are patients with hypertension and diabetes mellitus at increased risk for COVID-19 infection?. The Lancet. Respiratory Medicine (2020). 
  4. Graham, GG., Scott KF.: Mechanisms of action of paracetamol and related analgesics. Inflammopharmacology 11.4-6 (2003): 401-413. 
  5. Hay, Alastair D., i wsp.: Paracetamol plus ibuprofen for the treatment of fever in children (PITCH): randomised controlled trial. Bmj 337 (2008): a1302. 
  6. Hryniewicz W. i wsp.: Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego. 2016; www.antybiotyki.edu.pl. 
  7. http://www.urpl.gov.pl/pl/informacja-prezesa-urz%C4%99du-z-dnia-18-marca-2020-r-w-sprawie-komunikatu-europejskiej-agencji-ds-lek%C3%B3w 
  8. https://twitter.com/WHO/status/1240409220916432899 
  9. https://www.ema.europa.eu/en/news/ema-gives-advice-use-non-steroidal-anti-inflammatories-covid-19 
  10. mp.pl. Ibuprofen. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=382 
  11. mp.pl. Paracetamol. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=643 
  12. Narayan, K., i wsp.: Effectiveness of paracetamol versus ibuprofen administration in febrile children: A systematic literature review. Journal of paediatrics and child health 53.8 (2017): 800-807. 
  13. Perrott, DA., i wsp.: Efficacy and safety of acetaminophen vs ibuprofen for treating children’s pain or fever: a meta-analysis. Archives of pediatrics & adolescent medicine 158.6 (2004): 521-526. 
  14. Pierce, CA., Voss B.: Efficacy and safety of ibuprofen and acetaminophen in children and adults: a meta-analysis and qualitative review. Annals of Pharmacotherapy 44.3 (2010): 489-506. 
  15. Rainsford, K. D. Ibuprofen: pharmacology, efficacy and safety. Inflammopharmacology 17.6 (2009): 275-342. 
  16. Sarrell, E., i wsp.: Antipyretic treatment in young children with fever: acetaminophen, ibuprofen, or both alternating in a randomized, double-blind study. Archives of pediatrics & adolescent medicine 160.2 (2006): 197-202. 
  17. Serafin A.: Racjonalne łączenie leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych. Aptekarz polski, 2016; 
  18. Smith, H.: Potential analgesic mechanisms of acetaminophen. Pain physician 12.1 (2009): 269-280. 
  19. Sodhi M, Etminan M. Safety of Ibuprofen in Patients With COVID-19: Causal or Confounded?. Chest. 2020. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ciąża a grupa krwi

Różne grupy krwi rodziców dziecka mogą skutkować konfliktem serologicznym między matką a płodem. W celu zapobiegnięcia takiej sytuacji sprawdza się…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Natika Karolak Autor

Natika Karolak

mgr farm.

Suplementacja witaminy D w ciąży

Jak najbardziej, suplementacja witaminą D u kobiet w ciąży, jak i matek karmiących piersią jest bardzo ważna. Ilość witaminy D…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
30 listopada 2020 Poradnik Gemini
03 listopada 2020 mgr farm. Hanna Lengiewicz
02 listopada 2020 mgr Anna Dulska
29 października 2020 mgr farm. Monika Cichocka
29 października 2020 lek. Małgorzata Czerniak
30 września 2020 mgr farm. Marta Junowicz
07 września 2020 mgr farm. Marta Grabowska
26 sierpnia 2020 mgr farm. Monika Cichocka
14 lipca 2020 lek. Małgorzata Czerniak
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)