1
16 sierpnia 2019
Agnieszka Żurawska Autor
Autor
Agnieszka Żurawska
Położna, absolwentka Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Zajmuje się opieką nad kobietami w każdym okresie życia oraz noworodkami. Uwielbia pracę z ludźmi. W wolnym czasie lubi czytać książki oraz rozwijać swoje pasje.

Fototerapia noworodka – na czym polega?

Fototerapia wykorzystywana jest jako jedna z metod leczenia żółtaczki noworodkowej. Przyczyną wystąpienia żółtaczki są najczęściej zaburzenia przemiany bilirubiny. Jak wygląda zabieg fototerapii i czy należy się go obawiać?

Fototerapia wykorzystywana jest jako jedna z metod leczenia żółtaczki noworodkowej. Przyczyną wystąpienia żółtaczki są najczęściej zaburzenia przemiany bilirubiny. Jak wygląda zabieg fototerapii i czy należy się go obawiać?

Żółtaczka noworodkowa – czy jest niebezpieczna?

Nasilona hiperbilirubinemia, czyli nasilona żółtaczka, może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak żółtaczka jąder podkorowych zwana encefalopatią bilirubinową.
W konsekwencji uszkodzenie jąder podstawnych i móżdżku może doprowadzić do:

  • niepełnosprawności intelektualnej, 
  • padaczki, 
  • porażenia mózgowego.
Niemowlę

Postępowanie w przypadku żółtaczki w okresie noworodkowym różni się w zależności od wieku ciążowego i stanu ogólnego dziecka. Do wykorzystywanych metod leczenia objawowego zalicza się:

  • fototerapię, 
  • transfuzję wymienną, 
  • podanie immunoglobulin.

Fototerapia noworodka – wskazania

Wskazaniem do fototerapii jest zwiększone stężenie bilirubiny niesprzężonej we krwi. Rozpoczęcie fototerapii uzależnione jest od:

  • wieku dziecka,
  • wieku ciążowego,
  • urodzeniowej masy ciała,
  • występowania choroby hemolitycznej,
  • stężenia albumin w osoczu,
  • czynników upośledzających barierę krew-mózg, do których należą:
    posocznica i zamartwica okołoporodowa.

Poniższa rycina przedstawia wskazania do rozpoczęcia fototerapii u noworodków, u których nie występuje choroba hemolityczna. Wykres obrazuje zależność stężenia bilirubiny od wieku ciążowego oraz doby życia dziecka.

Wskazania do fototerapii noworodków

Źródło: opracowano na podstawie Beeby P., National Medicine Protocol Book.
Royal Prince Alfred Hospital, 2003.

Natomiast u noworodków, u których stwierdzono chorobę hemolityczną z powodu niezgodności w obrębie układu Rh między krwią matki i dziecka, w wyniku której doszło do immunizacji, czyli uruchomienia mechanizmów odpornościowych w odpowiedzi na kontakt z antygenem, należy rozpocząć fototerapię bezpośrednio po urodzeniu. 

Fototerapia noworodka – przeciwwskazania

Nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do stosowania fototerapii u noworodków, jednak istnieje kilka sytuacji, w których należy rozważyć konieczność przeprowadzania tej procedury medycznej. Należą do nich:

  • hiperbilirubinemia z przewagą bilirubiny sprzężonej (związanej) – fototerapia może doprowadzić do wystąpienia „zespołu brązowego dziecka”. W wątrobie bilirubina niesprzężona łączy się z białkami, tworząc bilirubinę sprzężoną, a następnie wydalana jest do żółci i usuwana z organizmu. Choroby dróg żółciowych lub zapalenie wątroby może doprowadzić do zwiększonego wydalania produktów fotodegradacji z żółcią  i w konsekwencji wywołać wystąpienie zespołu brązowego dziecka.
  • występowanie porfirii – są to wrodzone lub nabyte schorzenia odpowiadające za nieprawidłowe działanie enzymów w szlaku syntezy hemu. Produktem jego rozkładu jest bilirubina, której zaburzenia reakcji analizy i wydalania z organizmu są najczęściej przyczyną żółtaczki u noworodka.

Mechanizm działania fototerapii noworodków

Fototerapia powoduje przemianę bilirubiny do bezbarwnych, nieszkodliwych produktów, które są rozpuszczalne w wodzie i dzięki temu łatwiej wydalane z organizmu. Bilirubina absorbuje światło o odpowiedniej długości. Najskuteczniejsze jest światło o długości 425-475 nm o niebieskiej barwie. Skutecznie przeprowadzona fototerapia umożliwia obniżenie poziomu bilirubiny całkowitej o 1-2 mg/dl (mg%) w ciągu 4-6 h. Przerywanie fototerapii na czas karmienia krótszy niż 60 min nie zmniejsza skuteczności leczenia. 

Od czego zależy efektywność fototerapii?

Efektywność fototerapii zależy od:

  • długości fal światła,
  • natężenia promieniowania,
  • wielkości powierzchni poddanej naświetlaniu.

Pielęgnacja noworodka podczas fototerapii

  • Przed rozpoczęciem fototerapii należy wykąpać noworodka, aby na jego skórze nie znajdowały się kremy, maści czy balsamy, które mogą zaburzać proces naświetlania. W trakcie leczenia należy zrezygnować z ich używania.
  • Należy rozebrać noworodka, aby odsłonić jak największą powierzchnię skóry, jednocześnie pamiętając o osłonięciu narządów płciowych pieluszką w szczególności u noworodków płci męskiej.
  • Zabezpieczyć oczy dziecka oraz regularnie podczas trwania procedury należy sprawdzać czy okulary do fototerapii w odpowiedni sposób zabezpieczają oczy dziecka. Okulary należy zdejmować co 4 h, aby przemyć oczy noworodka roztworem soli fizjologicznej.
  • Zaleca się zmianę pozycji dziecka co 2-3 h.
  • Regularnie należy monitorować temperaturę i nawodnienie dziecka oraz ilość i konsystencję stolców.
  • Należy zadbać o to, aby ze skórą dziecka nie stykały się bezpośrednio plastikowe elementy, które podczas fototerapii mogą się nagrzewać i być przyczyną oparzeń skóry.

 Noworodek poddany fototerapii

Fototerapia – powikłania

Zabiegowi może towarzyszyć wystąpienie działań niepożądanych, do których należą:

  • przegrzanie lub oziębienie dziecka,
  • oparzenia skóry spowodowane nagrzewającymi się elementami stykającymi się ze skórą noworodka podczas naświetlania,
  • odwodnienie noworodka,
  • wystąpienie zespołu brązowego dziecka,
  • uszkodzenie siatkówki oka,
  • zapalenie lub podrażnienie spojówek,
  • przyspieszenie pasażu jelitowego objawiające się luźnymi stolcami lub biegunką,
  • zmiana rytmów biologicznych.

Pomimo występowania wymienionych skutków ubocznych, fototerapia jest obecnie powszechnie uznaną i szeroko stosowaną metodą leczenia żółtaczek noworodka, przebiegających z podwyższeniem poziomu bilirubiny niezwiązanej.

Źródła:

  • Salamończyk M., Łozińska-Czerniak A., Dmoch-Gajzierska E., Neonatologia. Praktyczne umiejętności w opiece nad noworodkiem, PZWL, Warszawa 2014, 116-120,
  • Szczapa J., Podstawy neonatologii, PZWL, Warszawa 2008, 227-250,
  • Bałanda A., Opieka nad noworodkiem. Biblioteka Położnej, PZWL, Warszawa 2009, 56-60,
  • Pilewska-Kozak A., Opieka nad wcześniakiem. Biblioteka Położnej, PZWL, Warszawa 2009, 153-156.
Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Kwarantanna a nadzór epidemiologiczny

Kwarantanna domowa to celowa izolacja osób zdrowych, które miały bliski kontakt z osobami zarażonymi lub podejrzanymi o zarażenie, a także…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

mgr farm.

Magdalena Fuszara

Lek na koronawirusa (COVID-19) w Polsce

13 marca 2020 roku Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zatwierdził Arechin, produkt leczniczy zawierający substancję czynną…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Czym się różni pandemia od epidemii?

Epidemia to występowanie zachorowań na chorobę zakaźną w określonym czasie na określonym terenie w ponadprzeciętnej ilości. Pandemia to rozprzestrzenianie się…

Zobacz więcej

Michał Frynas Autor

Michał Frynas

Tomografia a rezonans – czym się różnią?

Rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (TK) są radiologicznymi badaniami obrazowymi pozwalającymi na uzyskanie szczegółowych obrazów struktur w ciele człowieka.…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Dermatolog a skierowanie NFZ

Niestety skierowanie do dermatologa jest konieczne w celu odbycia wizyty. Skierowanie na NFZ do lekarza specjalisty może wystawić lekarz podstawowej…

Zobacz więcej

Mirka Karendys Autor

mgr farm.

Mirka Karendys

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece.   Więcej na temat e-recepty…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma CRP we krwi

CRP (białko C-reaktywne) pojawia się we krwi pacjenta podczas stanu zapalnego. Normalnie stężenie CRP nie przekracza 5 mg/ml krwi, zarówno u…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czym jest badanie OB?

OB (odczyn Biernackiego, opad Biernackiego) to badanie prędkości, z jaką opadają czerwone krwinki we krwi pacjenta. Prędkość ta rośnie w…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)