5
30 września 2020
Patrycja Królikiewicz-Kurek Autor
Autor
lek.
Patrycja Królikiewicz-Kurek

Kiedy może wystąpić toksyczne uszkodzenie wątroby?

Toksyczne uszkodzenie wątroby to sytuacja, w której na skutek działania substancji egzogennych dochodzi do uszkodzenia komórek wątroby – hepatocytów. Może ono przebiegać jako proces powolny i długotrwały – mówimy wówczas o przewlekłym uszkodzeniu wątroby, lub rozwijać się szybko i gwałtownie, jako ostre uszkodzenie wątroby. Czynnikami najczęściej wywołującymi toksyczne uszkodzenie wątroby są alkohol etylowy, niektóre leki oraz substancje toksyczne pochodzenia biologicznego. 

Toksyczne uszkodzenie wątroby to sytuacja, w której na skutek działania substancji egzogennych dochodzi do uszkodzenia komórek wątroby – hepatocytów. Może ono przebiegać jako proces powolny i długotrwały – mówimy wówczas o przewlekłym uszkodzeniu wątroby, lub rozwijać się szybko i gwałtownie, jako ostre uszkodzenie wątroby. Czynnikami najczęściej wywołującymi toksyczne uszkodzenie wątroby są alkohol etylowy, niektóre leki oraz substancje toksyczne pochodzenia biologicznego. 

Toksyczne uszkodzenie wątroby alkoholem 

Alkohol etylowy to powszechnie dostępna i stosowana substancja odurzająca. W ludzkim organizmie metabolizowany jest on głównie w wątrobie przez 3 układy enzymatyczne, w tym dehydrogenazę alkoholową. Enzym ten wykazuje zróżnicowaną budowę w różnych grupach etnicznych, a co za tym idzie – odpowiada za odmienne zdolności do eliminacji etanolu pomiędzy nimi. Izoenzymy dehydrogenazy alkoholowej w niewielkim stężeniu są również obecne w nabłonku wyściełającym żołądek i jelita. Im większa koncentracja tychże w nabłonku przewodu pokarmowego, tym mniej alkoholu etylowego dociera do wątroby i tym mniejsze ryzyko rozwoju jej toksycznego uszkodzenia. 

Uszkodzona wątroba

Mężczyźni wykazują większą odporność na toksyczne działanie alkoholu etylowego na wątrobę. Za „bezpieczną” w kontekście jej uszkodzenia dawkę uważa się u nich 21 porcji po 8 gramów na tydzień, co odpowiada około 4 litrom piwa. U kobiet mówi się o dawce od 7 do 14 porcji. Opisana dawka to średnia ilość, a każdy osobnik może wykazywać indywidualną większą lub mniejszą podatność na toksyczne działanie etanolu na wątrobę. 

Alkoholowa choroba wątroby składa się z trzech jednostek patologicznych lub etapów mogących współwystępować. Są to: 

  • alkoholowe zapalenie wątroby, 
  • alkoholowe stłuszczenie wątroby, 
  • alkoholowa marskość wątroby. 

Polekowe uszkodzenie wątroby 

Jako polekowe uszkodzenie wątroby określa się patologie tego narządu wywołane szkodliwym działaniem leków, produktów leczniczych, suplementów diety, a także preparatów stosowanych w medycynie naturalnej i ziołolecznictwie. Podobnie jak w przypadku alkoholu etylowego wątroba stanowi miejsce metabolizowania większości leków. Do substancji najczęściej wykazujących działanie hepatotoksyczne należą: 

  • paracetamol, 
  • niesteroidowe leki przeciwzapalne, 
  • niektóre antybiotyki, 
  • leki stosowane w leczeniu gruźlicy, 
  • chemioterapeutyki przeciwnowotworowe. 

Działanie hepatotoksyczne może zachodzić w dwóch mechanizmach: 

  • Mechanizm hepatotoksyczności stałej, w przypadku której działanie uszkadzające na komórki wątroby jest cechą charakterystyczną substancji, zależy od zastosowanej dawki i występuje po krótkim czasie od przyjęcia leku. 
  • Mechanizm idiosynkrazji związanej z lekiem lub jego metabolitem. W tym wypadku reakcja może wystąpić po każdym leku, nawet po długim czasie od jego zastosowania, jest bardzo nieprzewidywalna i niezależna od dawki substancji. Może mieć charakter alergiczny lub niealergiczny. 

Na wystąpienie polekowego uszkodzenia wątroby bardziej narażone są osoby: 

  • w podeszłym wieku oraz dzieci, 
  • nadużywające alkoholu, 
  • niedożywione, 
  • obciążone przewlekłymi chorobami wątroby, 
  • przyjmujące kilka leków jednocześnie, 
  • obciążone predyspozycją genetyczną. 

Zatrucia toksynami pochodzenia biologicznego 

Najbardziej znanym przykładem zatrucia substancją biogenną prowadzącym do uszkodzenia wątroby jest zatrucie toksynami muchomora sromotnikowego (Amanita phalloides). Poza nim toksyny z tej samej grupy – amatoksyny zawierają również grzyby takie jak muchomor wiosenny, muchomor jadowity, czubajeczka winnobrązowa, brązowoczerwona i cielista, a także hełmówki – jadowita i jesienna. 

Muchomor sromotnikowy zawiera toksyny z dwóch grup – fallotoksyny i amatoksyny. Pierwsze odpowiadają za uszkodzenia błony śluzowej żołądka i jelit, skutkujące objawami nieżytu żołądkowo-jelitowego, takimi jak wymioty i biegunki, oraz ułatwieniem wchłaniania amatoksyn. Amatoksyny natomiast po wniknięciu do krwiobiegu łatwo przenikają do komórek wątrobowych, w których wiążą się trwale z polimerazami w jądrach komórkowych, blokując ich funkcjonowanie. W tym mechanizmie odpowiada za uszkodzenia narządowe i rozwój niewydolności wątroby. 

Objawy zatrucia pojawiają się późno, bo aż od 8 do 16 godzin od momentu spożycia grzyba. Jako pierwsze obserwuje się symptomy żołądkowo-jelitowe, następnie może nadejść krótkotrwały okres pozornej poprawy, po którym następuje rozwój pełnoobjawowych uszkodzeń narządowych. W bardzo ciężkich przypadkach niewydolność wątroby może wystąpić już po upływie jednego dnia od spożycia muchomora. 

Toksyczne uszkodzenie wątroby – objawy 

Objawy toksycznego uszkodzenia wątroby zależą od typu reakcji, substancji wywołującej uszkodzenie czy gwałtowności jego rozwoju. Przewlekłe uszkodzenie może przez długi czas pozostawać niezauważone przez chorego z powodu braku objawów podmiotowych lub ich niewielkiego nasilenia. Natomiast ostre uszkodzenie wątroby, na przykład w wyniku zatrucia paracetamolem, wywoła szereg objawów takich jak: 

  • nudności, 
  • wymioty, 
  • ból brzucha, szczególnie w prawym podżebrzu, 
  • osłabienie, 
  • żółtaczka, 
  • w przypadku rozwoju niewydolności wątroby encefalopatia wątrobowa, skaza krwotoczna. 

Toksyczne uszkodzenie wątroby – leczenie 

Leczenie zależy od czynnika wywołującego, przebiegu uszkodzenia oraz stanu pacjenta. Pośród najważniejszych zaleceń w przypadku uszkodzeń związanych z zażywaniem alkoholu etylowego kluczowa jest całkowita abstynencja, w uszkodzeniach polekowych przerwanie ekspozycji na substancję wywołującą. Gdy występuje stłuszczenie, stosuje się między innymi dietę ubogotłuszczową oraz suplementację niedoborów witaminowych. W niektórych przypadkach zastosowanie znajdują leki hepatoprotekcyjne. W zapaleniach niekiedy konieczne jest zastosowanie sterydoterapii w celu zahamowania procesu zapalnego. 

W zatruciach substancjami takimi jak paracetamol czy muchomor sromotnikowy, poza leczeniem zachowawczym i stosowaniem odtrutek, w najcięższych przypadkach jedynym ratunkiem dla pacjenta okazuje się przeszczep wątroby

Źródła: 

  • A. Boroń-Kaczmarska „Polekowe uszkodzenia wątroby” w Interna Szczeklika 2019, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2019, s. 1182-1184. 
  • T. Mach „Alkoholowa choroba wątroby” w Interna Szczeklika 2019, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2019, s. 1204-1208. 
  • Z. Kołaciński, D. Klimaszyk, J. Szajewski „Zatrucia substancjami pochodzenia biologicznego” w Interna Szczeklika 2019, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2019, s. 2577-2579. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Szczepionka przeciw koronawirusowi

Oficjalna informacja producenta szczepionki mówi, że po rozcieńczeniu fiolka zawiera 5 dawek po 0,3 ml. Postępując zgodnie z instrukcją przygotowania…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ciąża a grupa krwi

Różne grupy krwi rodziców dziecka mogą skutkować konfliktem serologicznym między matką a płodem. W celu zapobiegnięcia takiej sytuacji sprawdza się…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
05 stycznia 2021 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
28 grudnia 2020 mgr Aniela Brzozowska
23 listopada 2020 mgr Mateusz Durbas
03 listopada 2020 Michał Frynas
22 października 2020 mgr farm. Monika Cichocka
15 października 2020 Magdalena Bernisz
15 października 2020 Magdalena Bernisz
15 lipca 2020 mgr Leszek Pawski
07 lipca 2020 dr n. med. Piotr Niedziałkowski
18 marca 2020 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)