78
11 lutego 2019

Niedokrwistość – rodzaje, przyczyny, objawy

Niedokrwistość to termin określający różnorodną grupę stanów chorobowych o rozmaitych przyczynach, mechanizmie powstawania, morfologii krwinek i nasileniu, posiadających wspólny mianownik - obniżenie stężenia hemoglobiny we krwi. Poniżej zestawienie norm przyjętych dla wieku i płci. Jakie są jej objawy?

Rola hemoglobiny w organizmie

Hemoglobina to substancja znajdująca się w krwinkach czerwonych (erytrocytach) złożona z podjednostek białkowych i podjednostki niebiałkowej – hemu, zawierającej dwuwartościowy atom żelaza.

Powyższa budowa umożliwia cząsteczce hemoglobiny wiązanie tlenu i przenoszenie go w organizmie człowieka. Mechanizmy regulujące wiązanie i uwalnianie tlenu z cząsteczki hemoglobiny warunkują jego sprawny transport z płuc do komórek całego organizmu człowieka. Niedobór hemoglobiny powoduje utrudnienie transportu tlenu w organizmie.

Stopnie niedokrwistości

Na podstawie nasilenia niedoboru hemoglobiny rozróżnia się 4 stopnie niedokrwistości:

  • łagodną – od 10 do 12 g/dl u kobiet, a do 13,5 g/dl u mężczyzn,
  • umiarkowaną – od 8 do 9,9 d/dl,
  • ciężką – od 6,5 do 7,9 g/dl,
  • zagrażającą życiu – poniżej 6,5 g/dl.

Objawy niedokrwistości

Objawy niedokrwistości wspólne dla wszystkich jej typów wynikają z niedostatecznego dostarczania tlenu do tkanek.

Są to:

  • duszność, czyli subiektywne poczucie braku powietrza; początkowo wysiłkowa, a w bardziej zaawansowanych przypadkach niedokrwistości również spoczynkowa,
  • zmniejszenie tolerancji wysiłku,
  • tachykardia – przyspieszenie akcji serca,
  • zaburzenia koncentracji,
  • bóle głowy,
  • zawroty głowy,
  • bladość skóry i błon śluzowych.

Poszczególne typy niedokrwistości charakteryzują się również objawami wynikającymi z ich przyczyny lub mechanizmu powstawania.

Rodzaje niedokrwistości

Ze względu na przyczynę niedokrwistości rozróżnia się 3 główne grupy, w ramach których występują podgrupy. To do nich przyporządkowuje się poszczególne jednostki chorobowe.

Poniżej opisany jest najważniejszy podział, aby przybliżyć, w jakich mechanizmach powstają niedokrwistości i jak złożona jest to grupa schorzeń.

  • Niedokrwistości spowodowane zaburzeniem wytwarzania krwinek czerwonych
    • Jest to szeroka i zróżnicowana grupa obejmująca zaburzenia wytwarzania erytrocytów, wynikające z niedoborów żelaza, kwasu foliowego lub witaminy B12, ale również sytuacje, w których prawidłowe komórki krwiotwórcze są wypierane ze szpiku kostnego przez komórki nowotworowe, np. białaczki lub chłoniaka, uszkadzane przez czynniki chemiczne, fizyczne czy biologiczne lub posiadają defekt genetyczny uniemożliwiający tworzenie w pełni prawidłowej hemoglobiny.
  • Niedokrwistości spowodowane nadmiernym rozpadem erytrocytów
    • Są to stany, w których czas przeżycia krwinek czerwonych jest krótszy od prawidłowego, wynoszącego 120 dni. Erytrocyty ulegają rozpadowi wskutek nieprawidłowości budowy ich błony komórkowej, nadmiernej aktywności śledziony, odpowiedzialnej za ich eliminację lub w wyniku uszkadzania przez czynniki, takie jak niektóre zakażenia, czy obecność przeciwciał.
  • Niedokrwistości spowodowane utratą krwi
    • Ta grupa niedokrwistości wynika bezpośrednio z nadmiernej utraty krwi, na przykład wskutek krwotoku urazowego, z układu pokarmowego lub dróg rodnych.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza – najczęstszy typ niedokrwistości

W wyniku niedoboru żelaza w organizmie następuje zaburzenie syntezy hemu, czyli składnika hemoglobiny. Powstające erytrocyty są małe i zawierają mniej hemoglobiny niż ich zdrowe odpowiedniki, przez co są od nich jaśniejsze. Powoduje to zmniejszenie ich zdolności do przenoszenia tlenu.

Przyczyny niedoboru żelaza

Niedobór żelaza w organizmie może wynikać z:

  • nadmiernej utraty żelaza wraz z traconą krwią, np. w wyniku obfitych miesiączek, krwawienia z nowotworu jelita grubego, żołądka lub układu moczowego, krwawienia z wrzodów żołądka lub dwunastnicy, krwawień pourazowych, a niekiedy u wielokrotnych dawców krwi,
  • niedostatecznej podaży, niepokrywającej zwiększonego zapotrzebowania, np. w okresie dojrzewania lub ciąży,
  • niedostatecznej podaży w wyniku stosowania diet eliminacyjnych, w niedożywieniu,
  • zaburzeń wchłaniania z przewodu pokarmowego w przebiegu celiakii, zakażenia bakterią Helicobacter Pylori, po operacjach bariatrycznych, po resekcjach jelita, w diecie ubogobiałkowej lub bogatej w substancje utrudniające wchłanianie żelaza, takie jak fityniany zawarte np. w ziarnach zbóż i roślinach strączkowych, szczawiany zawarte m.in. w szpinaku czy taniny zawarte w czarnej herbacie lub kawie.
  • bardzo rzadkim typem jest genetycznie uwarunkowana niedokrwistość z niedoboru żelaza oporna na leczenie żelazem.

Objawy niedoboru żelaza niezwiązane z niedokrwistością

Długotrwały niedobór żelaza może wywoływać niezwiązane z niedokrwistością objawy – występuje patologiczny apetyt na produkty, takie jak np. kreda lub glina, język staje się wygładzony i piekący, w kącikach ust pojawiają się bolesne pęknięcia, a włosy i paznokcie stają się kruche i łamliwe.

Diagnostyka niedokrwistości

W diagnostyce wykonuje się badania morfologii krwi, ocenia parametry gospodarki żelazowej, a następnie poszukuje przyczyny niedoboru żelaza, np. źródła krwawienia.

Leczenie niedokrwistości

Najczęściej stosowanym leczeniem niedokrwistości z niedoboru żelaza jest suplementacja żelaza w formie doustnej. Preparaty najlepiej przyjmować na pusty żołądek, aby substancje dostarczane z pożywieniem nie utrudniały ich wchłaniania. Witaminą zwiększającą wchłanianie żelaza jest witamina C.

Leczenie niedokrwistości nie kończy się wraz z wyrównaniem parametrów morfologii krwi. Należy je kontynuować jeszcze przez ok. 3 miesiące, aby uzupełnić zapasy żelaza w organizmie.

Jeżeli u pacjenta występują zaburzenia wchłaniania lub nietolerancja żelaza w formie doustnej, można podawać je w formie dożylnej lub wyjątkowo domięśniowej. W ciężkich przypadkach niedokrwistości konieczne może okazać się podanie preparatów krwi.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Darmowe szczepienie przeciw grypie – kogo dotyczy?

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie metody zapobiegania grypie w sezonie 2021/2022 bezpłatne szczepienia przysługują: osobom zatrudnionym w podmiocie…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 50. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?

Muchomor sromotnikowy odpowiada za najczęstsze zatrucia grzybami w Polsce. Jest to bardzo niebezpieczny grzyb, który tak jak Pani wspomniała, może…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Olej z wiesiołka a odbudowa warstwy lipidowej skóry

Olej z wiesiołka zawiera w swoim składzie nienasycone kwasy tłuszczowe omega-6 (takie jak gamma-linolenowy, linolenowy), fitosterole i witaminę E. Olej…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Czytaj także
27 stycznia 2021 mgr Ewelina Pietrzak
21 stycznia 2021 Magdalena Bernisz
16 listopada 2020 mgr farm. Monika Cichocka
07 lipca 2020 dr n. med. Piotr Niedziałkowski
27 września 2019 mgr farm. Monika Cichocka
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)