Czynniki ryzyka

Do podstawowych czynników ryzyka rozwoju osteoporozy należą:

  • predyspozycje rodzinne,
  • płeć żeńska,
  • zaawansowany wiek,
  • niska masa ciała,
  • rasa biała lub żółta.

Do rozwoju osteoporozy przyczynić się mogą również zaburzenia hormonalne, choroby układu pokarmowego, oddechowego, nerek oraz niektóre leki (zwłaszcza glikokortykosteroidy). Oprócz czynników podstawowych wyróżnia się także czynniki modyfikowalne, związane z dietą i stylem życia.

Czynniki dietozależne to:

  • Niedobór wapnia – u osób w podeszłym wieku zapotrzebowanie na wapń wynosi 1500mg/dobę, tymczasem typowa dieta polska pokrywa je w 40-60%. W przypadku niedoboru wapnia w diecie, jest on pobierany z kości, co prowadzi do osteoporozy.
  • Niedobór witaminy D3 – w naszej szerokości geograficznej niedostateczna ilość światła w miesiącach jesienno-zimowych przyczynia się do konieczności jej zewnętrznej suplementacji.
  • Niedobory białka – niedostateczna ilość białka u osób młodych będzie powodowała zaburzenia wchłaniania wapnia, a u osób starszych zwiększenie utraty masy kostnej.
  • Używki – palenie papierosów i picie dużej ilości kawy będzie zwiększać wydalanie wapnia z moczem, natomiast alkohol w ilościach umiarkowanych zadziała korzystnie na gospodarkę wapniową, lecz przewlekły alkoholizm będzie prowadził do niedoborów wapnia oraz witamin D i K.

Rozpoznanie osteoporozy

Rozpoznanie stawia się na podstawie stwierdzenia złamania niskoenergetycznego bez względu na gęstość mineralną kości lub na podstawie oznaczenia wskaźnika T-Score – czyli stosunku gęstości mineralnej kości osoby badanej w odniesieniu do średniej gęstości kości osoby młodej.
Kiedy wskaźnik osiąga wartość T<-2,5 – mamy do czynienia z osteoporozą [u zdrowej osoby wskaźnik T-Score powinien być większy od -1 (zakres wskaźnika T-Score między -1 a -2,5 świadczy o osteopenii, czyli o stanie na granicy osteoporozy)]. Gdy oba kryteria są spełnione, orzeka się osteoporozę zaawansowaną.

Typy osteoporozy

Wyróżniamy dwa typy osteoporozy:

  • Typ A – zwykle występuje u osób ok. 70 – 75 roku życia., cechuje się obniżoną gęstością mineralną kości, a złamania najczęściej lokalizują się w kręgosłupie i bliższym odcinku kości udowej. Dzięki leczeniu przeciwresorpcyjnemu częstość złamań zmniejsza się o ok. 30 – 50%.
  • Typ B – charakteryzuje się obniżona jakością kości, przy zachowanej prawidłowej lub nieco obniżonej ich gęstości, zwykle objawia się między 55 a 65 rokiem zycia i przypomina osteoporozę postmenopauzalną. W tym typie złamania najczęściej dotyczą nadgarstka i kręgów. Ze względu na swój wtórny charakter, często leczenie przeciwresorpcyjne okazuje się mało skuteczne.

Leczenie osteoporozy

Leczenie osteoporozy ma na celu zwiększenie gęstości mineralnej kości poprzez stosowanie wspomnianych wyżej leków przeciwresorpcyjnych oraz stymulujących tworzenie tkanki kostnej, ograniczenie kontaktu z czynnikami ryzyka oraz unikanie upadków. Do leków pierwszego wyboru należą bifosfoniany. Powodują one zahamowanie resorpcji tkanki kostnej przez osteoklasty i mają udowodnione działanie lecznicze w prewencji złamań.
Ponadto, zaleca się utrzymanie wysokiego spożycia w codziennej diecie:

  • wapnia (ok.1200mg/dobę),
  • białka (1,2g/kg m.c./dobę),
  • magnezu (>300mg/dobę)
  • potasu (ok.3500mg/dobę).

Dodatkowo konieczna jest suplementacja witaminy D w wysokich dawkach. W przypadku osteoporoz wtórnych, istotnym elementem jest skuteczne leczenie jednostki podstawowej. Jeżeli pacjent przyjmuje leki działające silnie osteoporotycznie, zaleca się ich maksymalne ograniczenie bądź odstawienie.

Aktywność fizyczna  a osteoporoza

U osób ze stwierdzoną osteoporozą lub osteopenią zalecaną aktywnością fizyczną  są ćwiczenia oporowe na wszystkie większe grupy mięśniowe o umiarkowanej intensywności ze stopniowym progresją. W celu przeciwdziałania upadkom zaleca się również trening równoważny o stopniu trudności dostosowanym do stanu funkcjonalnego pod okiem fizjoterapeuty. Dodatkowo, istotne jest zachowanie sprawności i wydolności organizmu poprzez regularne ćwiczenia aerobowe – marsze, jazdę na rowerze czy wolne i ostrożne bieganie. Zadowalające wyniki poprawy parametrów gęstości kości można również uzyskać poprzez regularną praktykę jogi.

Nie wskazany jest natomiast brak ruchu i oszczędzający tryb życia, które pomimo ograniczania ryzyka upadków, przyczyniają się do wypłukiwania wapnia ze szkieletu. Ćwiczenia w odciążeniu i ćwiczenia w wodzie również nie powinny stanowić podstawy terapii, mogą być stosowane jedynie jako element dodatkowy w leczeniu innych dolegliwości.

Aby uniknąć osteoporozy należy pamiętać o profilaktyce w postaci zbilansowanej diety i ruchu. Jeśli natomiast chorujemy na osteoporozę powinniśmy stosować wszystkie zalecenia fizjoterapeuty i lekarza. Dzięki temu ograniczymy wypłukiwanie wapnia z kości i unikniemy dalszego postępowania choroby.