107
03 stycznia 2018

Witamina D – niedobór i przedawkowanie

Witamina D, nazywana witaminą słońca, jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. To właśnie ona dodaje nam tyle energii latem, kiedy wytwarzamy ją samodzielnie podczas kąpieli słonecznych. Wystarczy spędzić zaledwie 20 minut dziennie na słońcu, odsłaniając ¾ ciała, aby wyprodukować wystarczającą ilość witaminy D. Niestety, wraz z nadejściem jesieni tracimy dobry nastrój, brakuje nam energii i siły. Jednym z czynników wpływających negatywnie na nasz nastrój jest niedobór witaminy D. Należy pamiętać, aby w okresie jesienno-zimowym odpowiednio ją suplementować, gdyż jej niedobory prowadzą nie tylko do złego samopoczucia, ale również do poważnych problemów zdrowotnych.

Witamina D – podział

Witamina D należy do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Wyróżniamy dwie ważne formy witaminy D:

  • witaminę D2 (ergokarcyferol), naturalnie występującą w organizmach roślinnych,
  • witaminę D3 (cholekarcyferol), naturalnie występująca w organizmach zwierzęcych.

Witamina D w prawie 80% jest produkowana przez skórę (w wyniku nasłonecznienia). Pozostałą część zapotrzebowania dostarczamy do organizmu wraz z pożywieniem.

Funkcje witaminy D

Główną funkcją witaminy D jest utrzymanie prawidłowej struktury kości, między innymi zapobieganie krzywicy oraz demineralizacji kości. Witamina D kontroluje również wchłanianie wapnia z jelita i pomaga regulować jego metabolizm. Bierze udział w przemianach wapniowo-fosforowych ustroju oraz pobudza mineralizację kości i zębów. Może chronić przed schorzeniami, takimi jak złamanie przeciążeniowe, osłabienie mięśni, zaburzenia czynności mięśni czy spadek wydolności. Uczestniczy w regulacji ciśnienia krwi i ma pozytywny wpływ na komórki mięśniowe. Witamina D oddziałuje również na zwiększenie wydolności i wydajności organizmu, co jest istotne dla osób chorych na astmę oskrzelową. W trzustce natomiast wspomaga wydzielanie insuliny. W skórze witamina D wykazuje działanie na wzrost i różnicowanie komórek, a także na przyrost włosów i kondycję skóry. Ma ona dobroczynny wpływ na pacjentów cierpiących na choroby nowotworowe. Receptory D2 występują w komórkach odpornościowych oraz nowotworowych, hamując ich proliferację, czyli zapobiegając ich namnażaniu. Wydłuża również życie chorych na raka jelita grubego. Niektóre badania donoszą, że zmniejsza ryzyko zachorowania na choroby autoimmunologiczne, takie jak stwardnienie rozsiane, cukrzyca typu 1 czy łuszczyca.

Źródła witaminy D

Naturalnym źródłem witaminy D jest słońce oraz dziko żyjące ryby morskie. Wystarczy 20 minut dziennie na słońcu lub 250 gramów ryby morskiej, aby uzupełnić dzienne zapotrzebowanie na witaminę D.

Węgorz świeży1200 IU/ 100 g
Śledź w oleju808 IU/ 100 g
Gotowany/ pieczony łosoś540 IU/ 100 g
Gotowana/ pieczona makrela152 IU/ 100 g
Żółtko jajka54 IU/ żółtko
Dorsz świeży40 IU/ 100 g
Ser żółty7,6-28 IU/ 100 g
Mleko krowie4-1,2 IU/ 100 ml

Niedobór witaminy D

Według danych epidemiologicznych około 90% populacji ma niedobory witaminy D! Jednym z czynników wpływających na tak szeroki problem niedoboru jest zmiana stylu życia na przestrzeni ostatnich 20 lat.

Coraz częściej spędzamy czas w budynkach, a nie na świeżym powietrzu. Zbyt mała ilość słońca prowadzi do niedoborów również latem. Ponadto, w okresie jesiennym oraz zimowym nie jesteśmy w stanie wyprodukować niezbędnej ilości witaminy D, co przyczynia się do poważnych niedoborów. Witamina D jest niezbędna każdemu z nas, niezależnie od wieku. Należy pamiętać, aby na początku ciąży suplementację witaminy D ustalić z lekarzem. Wykazano, że zbyt mała ilość witaminy D może prowadzić do:

  • depresji,
  • uczucia ciągłego zmęczenia,
  • bólów kości i stawów,
  • nowotworów trzustki, jelita grubego, piersi, sutka, prostaty,
  • cukrzycy typu 1,
  • niektórych postaci białaczek,
  • choroby nadciśnieniowej,
  • choroby autoimmunologicznej.

Niedobory witaminy D powodują również chorobę Alzheimera oraz Parkinsona, a także schizofrenię i depresję. Dlatego ważne jest, by dbać o poziom witaminy D w organizmie. Niedobory można uzupełniać zróżnicowaną dietą. W okresie wzmożonego zapotrzebowania na witaminę D, czyli jesienią i zimą, możemy ją również suplementować.

Nadmiar witaminy D

Nadmiar witaminy D, wytworzonej pod wpływem promieniowania słonecznego, magazynowany jest w tkance tłuszczowej organizmu i uwalniany do krwiobiegu przez około 2 miesiące, co jest ważne w okresie zimowym. Należy podkreślić, iż nie można znacznie przekroczyć stężenia witaminy D poprzez samą dietę i ekspozycję ciała na słońce. Nadmiar witaminy D dostarczamy do organizmu, kiedy przekroczymy zalecaną dzienną dawkę preparatów witaminowo – mineralnych. Jest to dla organizmu toksyczne, więc powinniśmy bezwzględnie trzymać się zaleceń lekarzy i nie przekraczać dopuszczonej dawki. Zbyt wysokie dawki witaminy D są przyczyną utraty apetytu oraz zwiększają uczucie pragnienia. Wywołują również zaburzenia pracy mózgu, powodując otępienie i osłabienie. Co więcej, przy wysokich dawkach witaminy D następuje zwiększone wchłanianie wapnia oraz zwiększona resorpcja kości wywołująca hiperkalcemię (nadmiar wapnia w organizmie), która prowadzi do odkładania się jonów wapnia w wielu organach, między innymi w sercu, tętnicach i nerkach. Ponadto nadmiar witaminy D może objawiać się poprzez:

  • nudności,
  • bóle głowy i oczu,
  • osłabienie organizmu,
  • świąd skóry,
  • wymioty,
  • biegunkę,
  • zwiększenie zapadalności na kamicę pęcherzyka żółciowego oraz nerek.

Kobieta z bólem brzucha

Zalecana dzienna dawka witaminy D*

Aby uniknąć zarówno niedoborów, jak i nadmiaru witaminy D, należy regularnie sprawdzać jej poziom we krwi. Coraz popularniejsze są badania krwi pozwalające na bieżące śledzenie poprawność suplementacji witaminy D. Warto również kontrolować stężenie wapnia całkowitego i fosforu w surowicy krwi oraz kalciurii dobowej.

Noworodki oraz dzieci do 1. roku życia

Zalecana dzienna dawka witaminy D u noworodków oraz dzieci do 6 miesiąca życia wynosi 400 j.m. (od pierwszego dnia życia, niezależnie od sposobu karmienia). U dzieci między 6 a 12 miesiącem życia dzienna dawka witaminy D wynosi od 400 do 600 j.m. w zależności od dziennej dawki przyjmowanej z pokarmem. W przypadku mleka modyfikowanego należy sprawdzić zawartość witaminy D, a następnie uzupełnić różnicę poprzez suplementację. Wynosi ona 800 j.m. do czasu osiągnięcia skorygowanego wieku 40 tygodni.

Dzieci  od 1. do 10. roku życia

Zalecana dawka dobowa witaminy D wynosi od 600 do 1000 j.m., w zależności od masy ciała. Suplementacja powinna trwać w okresie od października do marca lub przez cały rok, jeżeli synteza skórna jest niewystarczająca (np. przy restrykcyjnym stosowaniu kremów z wysokimi filtrami UVB i/lub ograniczonym czasie przebywania na słońcu).

Młodzież od 11. do 18. roku życia

U młodzieży korzystającej z kąpieli słonecznych (przedramiona, nogi), minimum 15 minut dziennie, bez stosowania filtrów ochronnych, w godzinach 10:00 – 15:00 oraz w okresie od maja do września – suplementacja witaminy D nie jest wymagana, jednak nie zaszkodzi. Jeśli natomiast ekspozycja na promienie słoneczne jest mniejsza, wtedy należy bezwzględnie pamiętać o przyjmowaniu od 800 do 2000 j.m. na dobę, w zależności od dziennego spożycia witaminy D w ciągu całego roku oraz masy ciała nastolatka.

Suplementacja u zdrowych osób dorosłych

Dla uzyskania prawidłowego stężenia 25OHD zalecana doustna dawka witaminy D wynosi 800–2000 j.m. na dobę  – witaminy D3 (cholekalcyferolu). Dawka jest uzależniona od masy ciała, a suplementacja powinna się odbywać w okresie od października do marca lub przez cały rok, jeżeli synteza skórna jest niewystarczająca. W przypadku osób przewlekle chorych, będących pod opieką specjalistów lub kobiet ciężarnych suplementację witaminy D należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym, aby uniknąć skutków niedoboru lub nadmiaru stężenia witaminy D.

Terminologia zakresów stężeń 25OH witaminy D w surowicy krwi*

TerminologiaStężenie 25OHD w surowicy krwi [nmol/l] [ng/ml]
Deficyt< 25 < 10
Niedobór25–50 10–20
Poziom suboptymalny> 50–75 > 20–30
Poziom zalecany> 75–200 > 30–80
Poziom toksyczny> 250 > 100

*Zalecenia opracowane przez Polską Grupę Roboczą International University Family Medicine Club

Witamina D a nowotwory narządów wewnętrznych

Jednym z nurtów badań jest sprawdzanie potencjalnej roli witaminy D w kontekście profilaktyki i zahamowania rozwoju chorób nowotworowych. Eksperymenty prowadzone od wielu lat w różnych laboratoriach świata wykazały obecność receptorów witaminy D w komórkach nowotworowych oraz wpływ kalcytriolu (organicznego związku chemicznego w postaci aktywnej formy witaminy D₃) na procesy ich namnażania, różnicowania i apoptozy (procesu zaprogramowanej śmierci komórki, dzięki czemu usuwane są uszkodzone komórki). Już w 1941 roku zaobserwowano korelację pomiędzy zwiększonym naświetleniem a spadkiem śmiertelności na nowotwory. Ukazuje się wiele doniesień dotyczących zmniejszenia występowania raka jelita grubego, raka sutka, raka piersi, jajników, prostaty czy też raka trzustki pod wpływem działania Witaminy D.

Niezależnie od naszego wieku czy płci należy pamiętać o odpowiednio zbilansowanej diecie bogatej w witaminę D oraz o tym, by w okresie jesienno-zimowym korzystać z pogodnych dni i „łapać” promienie słońca, postawić na więcej spacerów i innych aktywności na świeżym powietrzu. Dzięki temu oprócz dobrego samopoczucia zapewnimy sobie lepsze zdrowie i siły na co dzień. Witamina D ma ogromny wpływ na funkcjonowanie organizmu, warto więc ją suplementować, nie zapominając jednak o dziennej zalecanej dawce, której nie należy przekraczać.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jakie witaminy powinna brać przyszła mama?

W trakcie planowania ciąży i na samym jej początku najważniejsza jest suplementacja kwasu foliowego. Ponadto istotna jest odpowiednia podaż witaminy…

Zobacz więcej

Ile witaminy D3 dla niemowlaka od 6. miesiąca?

Według najnowszych wytycznych z 2018 r. dawka witaminy D3 dla dziecka, jaką należy podać od 6 miesiąca życia do 1…

Zobacz więcej

W jakich produktach jest magnez?

Produkty bogate w magnez to przede wszystkim: kakao (i czekolada), pestki dyni, otręby pszenne, kasza gryczana, groch, brązowy ryż. Jeśli…

Zobacz więcej

Jak przechowywać olej lniany?

Olej lniany należy przechowywać w lodówce, ponieważ  przedłuży to jego trwałość. Po otwarciu olej lniany należy zużyć do daty ważności.…

Zobacz więcej

Niskie ciśnienie krwi i zawroty głowy – jak sobie radzić z hipotonią?

Przede wszystkim proszę skonsultować swoje wyniki z innymi lekarzami oraz wykonać dodatkowe badania, np. na poziom hormonów tarczycy, przysadki oraz…

Zobacz więcej

Jak wybrać preparat z magnezem oraz coś na koncentrację i pamięć?

Przy wyborze preparatu magnezowego radziłabym sugerować się tym, czy dany produkt jest lekiem, czy suplementem diety. Leki mają udowodnioną skuteczność…

Zobacz więcej

Jak długo można przyjmować suplementy po terminie?

Termin przydatności leku/suplementu jest formalną granicą jego przydatności. Producent gwarantuje trwałość substancji czynnych i czystość mikrobiologiczną preparatu do dnia daty…

Zobacz więcej

Jak leczyć chroniczne zmęczenie?

Przede wszystkim powinna Pani udać się do lekarza rodzinnego w celu zdiagnozowania albo wyeliminowania chorób, których objawem mogłoby być chroniczne…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Czytaj także
15 czerwca 2021 mgr farm. Marta Grabowska
07 czerwca 2021 Agata Kleszcz
26 kwietnia 2021 mgr farm. Karolina Kochańska
12 kwietnia 2021 mgr farm. Natalia Sadowska
09 kwietnia 2021 Agata Kleszcz
30 marca 2021 mgr farm. Magdalena Stalmirska
25 marca 2021 mgr Ewelina Zawada
19 marca 2021 mgr Beata Ossowska
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)