83
03 stycznia 2018
Anna Dulska Autor
Autor
mgr
Anna Dulska

Witamina D – niedobór i przedawkowanie

Witamina D, nazywana witaminą słońca, jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. To właśnie ona dodaje nam tyle energii latem, kiedy wytwarzamy ją samodzielnie podczas kąpieli słonecznych. Wystarczy spędzić zaledwie 20 minut dziennie na słońcu, odsłaniając ¾ ciała, aby wyprodukować wystarczającą ilość witaminy D. Niestety, wraz z nadejściem jesieni tracimy dobry nastrój, brakuje nam energii i siły. Jednym z czynników wpływających negatywnie na nasz nastrój jest niedobór witaminy D. Należy pamiętać, aby w okresie jesienno-zimowym odpowiednio ją suplementować, gdyż jej niedobory prowadzą nie tylko do złego samopoczucia, ale również do poważnych problemów zdrowotnych.

Witamina D, nazywana witaminą słońca, jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. To właśnie ona dodaje nam tyle energii latem, kiedy wytwarzamy ją samodzielnie podczas kąpieli słonecznych. Wystarczy spędzić zaledwie 20 minut dziennie na słońcu, odsłaniając ¾ ciała, aby wyprodukować wystarczającą ilość witaminy D. Niestety, wraz z nadejściem jesieni tracimy dobry nastrój, brakuje nam energii i siły. Jednym z czynników wpływających negatywnie na nasz nastrój jest niedobór witaminy D. Należy pamiętać, aby w okresie jesienno-zimowym odpowiednio ją suplementować, gdyż jej niedobory prowadzą nie tylko do złego samopoczucia, ale również do poważnych problemów zdrowotnych.

Witamina D – podział

Witamina D należy do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Wyróżniamy dwie ważne formy witaminy D:

  • witaminę D2 (ergokarcyferol), naturalnie występującą w organizmach roślinnych,
  • witaminę D3 (cholekarcyferol), naturalnie występująca w organizmach zwierzęcych.

Witamina D w prawie 80% jest produkowana przez skórę (w wyniku nasłonecznienia). Pozostałą część zapotrzebowania dostarczamy do organizmu wraz z pożywieniem.

Właściwości witaminy D

Funkcje witaminy D

Główną funkcją witaminy D jest utrzymanie prawidłowej struktury kości, między innymi zapobieganie krzywicy oraz demineralizacji kości. Witamina D kontroluje również wchłanianie wapnia z jelita i pomaga regulować jego metabolizm. Bierze udział w przemianach wapniowo-fosforowych ustroju oraz pobudza mineralizację kości i zębów. Może chronić przed schorzeniami, takimi jak złamanie przeciążeniowe, osłabienie mięśni, zaburzenia czynności mięśni czy spadek wydolności. Uczestniczy w regulacji ciśnienia krwi i ma pozytywny wpływ na komórki mięśniowe. Witamina D oddziałuje również na zwiększenie wydolności i wydajności organizmu, co jest istotne dla osób chorych na astmę oskrzelową. W trzustce natomiast wspomaga wydzielanie insuliny. W skórze witamina D wykazuje działanie na wzrost i różnicowanie komórek, a także na przyrost włosów i kondycję skóry. Ma ona dobroczynny wpływ na pacjentów cierpiących na choroby nowotworowe. Receptory D2 występują w komórkach odpornościowych oraz nowotworowych, hamując ich proliferację, czyli zapobiegając ich namnażaniu. Wydłuża również życie chorych na raka jelita grubego. Niektóre badania donoszą, że zmniejsza ryzyko zachorowania na choroby autoimmunologiczne, takie jak stwardnienie rozsiane, cukrzyca typu 1 czy łuszczyca.

Źródła witaminy D

Naturalnym źródłem witaminy D jest słońce oraz dziko żyjące ryby morskie. Wystarczy 20 minut dziennie na słońcu lub 250 gramów ryby morskiej, aby uzupełnić dzienne zapotrzebowanie na witaminę D.

Węgorz świeży1200 IU/ 100 g
Śledź w oleju808 IU/ 100 g
Gotowany/ pieczony łosoś540 IU/ 100 g
Gotowana/ pieczona makrela152 IU/ 100 g
Żółtko jajka54 IU/ żółtko
Dorsz świeży40 IU/ 100 g
Ser żółty7,6-28 IU/ 100 g
Mleko krowie4-1,2 IU/ 100 ml

Niedobór witaminy D

Według danych epidemiologicznych około 90% populacji ma niedobory witaminy D! Jednym z czynników wpływających na tak szeroki problem niedoboru jest zmiana stylu życia na przestrzeni ostatnich 20 lat.

Coraz częściej spędzamy czas w budynkach, a nie na świeżym powietrzu. Zbyt mała ilość słońca prowadzi do niedoborów również latem. Ponadto, w okresie jesiennym oraz zimowym nie jesteśmy w stanie wyprodukować niezbędnej ilości witaminy D, co przyczynia się do poważnych niedoborów. Witamina D jest niezbędna każdemu z nas, niezależnie od wieku. Należy pamiętać, aby na początku ciąży suplementację witaminy D ustalić z lekarzem. Wykazano, że zbyt mała ilość witaminy D może prowadzić do:

  • depresji,
  • uczucia ciągłego zmęczenia,
  • bólów kości i stawów,
  • nowotworów trzustki, jelita grubego, piersi, sutka, prostaty,
  • cukrzycy typu 1,
  • niektórych postaci białaczek,
  • choroby nadciśnieniowej,
  • choroby autoimmunologicznej.

Niedobory witaminy D powodują również chorobę Alzheimera oraz Parkinsona, a także schizofrenię i depresję. Dlatego ważne jest, by dbać o poziom witaminy D w organizmie. Niedobory można uzupełniać zróżnicowaną dietą. W okresie wzmożonego zapotrzebowania na witaminę D, czyli jesienią i zimą, możemy ją również suplementować.

Nadmiar witaminy D

Nadmiar witaminy D, wytworzonej pod wpływem promieniowania słonecznego, magazynowany jest w tkance tłuszczowej organizmu i uwalniany do krwiobiegu przez około 2 miesiące, co jest ważne w okresie zimowym. Należy podkreślić, iż nie można znacznie przekroczyć stężenia witaminy D poprzez samą dietę i ekspozycję ciała na słońce. Nadmiar witaminy D dostarczamy do organizmu, kiedy przekroczymy zalecaną dzienną dawkę preparatów witaminowo – mineralnych. Jest to dla organizmu toksyczne, więc powinniśmy bezwzględnie trzymać się zaleceń lekarzy i nie przekraczać dopuszczonej dawki. Zbyt wysokie dawki witaminy D są przyczyną utraty apetytu oraz zwiększają uczucie pragnienia. Wywołują również zaburzenia pracy mózgu, powodując otępienie i osłabienie. Co więcej, przy wysokich dawkach witaminy D następuje zwiększone wchłanianie wapnia oraz zwiększona resorpcja kości wywołująca hiperkalcemię (nadmiar wapnia w organizmie), która prowadzi do odkładania się jonów wapnia w wielu organach, między innymi w sercu, tętnicach i nerkach. Ponadto nadmiar witaminy D może objawiać się poprzez:

  • nudności,
  • bóle głowy i oczu,
  • osłabienie organizmu,
  • świąd skóry,
  • wymioty,
  • biegunkę,
  • zwiększenie zapadalności na kamicę pęcherzyka żółciowego oraz nerek.

Kobieta z bólem brzucha

Zalecana dzienna dawka witaminy D*

Aby uniknąć zarówno niedoborów, jak i nadmiaru witaminy D, należy regularnie sprawdzać jej poziom we krwi. Coraz popularniejsze są badania krwi pozwalające na bieżące śledzenie poprawność suplementacji witaminy D. Warto również kontrolować stężenie wapnia całkowitego i fosforu w surowicy krwi oraz kalciurii dobowej.

Noworodki oraz dzieci do 1. roku życia

Zalecana dzienna dawka witaminy D u noworodków oraz dzieci do 6 miesiąca życia wynosi 400 j.m. (od pierwszego dnia życia, niezależnie od sposobu karmienia). U dzieci między 6 a 12 miesiącem życia dzienna dawka witaminy D wynosi od 400 do 600 j.m. w zależności od dziennej dawki przyjmowanej z pokarmem. W przypadku mleka modyfikowanego należy sprawdzić zawartość witaminy D, a następnie uzupełnić różnicę poprzez suplementację. Wynosi ona 800 j.m. do czasu osiągnięcia skorygowanego wieku 40 tygodni.

Dzieci  od 1. do 10. roku życia

Zalecana dawka dobowa witaminy D wynosi od 600 do 1000 j.m., w zależności od masy ciała. Suplementacja powinna trwać w okresie od października do marca lub przez cały rok, jeżeli synteza skórna jest niewystarczająca (np. przy restrykcyjnym stosowaniu kremów z wysokimi filtrami UVB i/lub ograniczonym czasie przebywania na słońcu).

Młodzież od 11. do 18. roku życia

U młodzieży korzystającej z kąpieli słonecznych (przedramiona, nogi), minimum 15 minut dziennie, bez stosowania filtrów ochronnych, w godzinach 10:00 – 15:00 oraz w okresie od maja do września – suplementacja witaminy D nie jest wymagana, jednak nie zaszkodzi. Jeśli natomiast ekspozycja na promienie słoneczne jest mniejsza, wtedy należy bezwzględnie pamiętać o przyjmowaniu od 800 do 2000 j.m. na dobę, w zależności od dziennego spożycia witaminy D w ciągu całego roku oraz masy ciała nastolatka.

Suplementacja u zdrowych osób dorosłych

Dla uzyskania prawidłowego stężenia 25OHD zalecana doustna dawka witaminy D wynosi 800–2000 j.m. na dobę  – witaminy D3 (cholekalcyferolu). Dawka jest uzależniona od masy ciała, a suplementacja powinna się odbywać w okresie od października do marca lub przez cały rok, jeżeli synteza skórna jest niewystarczająca. W przypadku osób przewlekle chorych, będących pod opieką specjalistów lub kobiet ciężarnych suplementację witaminy D należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym, aby uniknąć skutków niedoboru lub nadmiaru stężenia witaminy D.

Terminologia zakresów stężeń 25OH witaminy D w surowicy krwi*

TerminologiaStężenie 25OHD w surowicy krwi [nmol/l] [ng/ml]
Deficyt< 25 < 10
Niedobór25–50 10–20
Poziom suboptymalny> 50–75 > 20–30
Poziom zalecany> 75–200 > 30–80
Poziom toksyczny> 250 > 100

*Zalecenia opracowane przez Polską Grupę Roboczą International University Family Medicine Club

Witamina D a nowotwory narządów wewnętrznych

Jednym z nurtów badań jest sprawdzanie potencjalnej roli witaminy D w kontekście profilaktyki i zahamowania rozwoju chorób nowotworowych. Eksperymenty prowadzone od wielu lat w różnych laboratoriach świata wykazały obecność receptorów witaminy D w komórkach nowotworowych oraz wpływ kalcytriolu (organicznego związku chemicznego w postaci aktywnej formy witaminy D₃) na procesy ich namnażania, różnicowania i apoptozy (procesu zaprogramowanej śmierci komórki, dzięki czemu usuwane są uszkodzone komórki). Już w 1941 roku zaobserwowano korelację pomiędzy zwiększonym naświetleniem a spadkiem śmiertelności na nowotwory. Ukazuje się wiele doniesień dotyczących zmniejszenia występowania raka jelita grubego, raka sutka, raka piersi, jajników, prostaty czy też raka trzustki pod wpływem działania Witaminy D.

Niezależnie od naszego wieku czy płci należy pamiętać o odpowiednio zbilansowanej diecie bogatej w witaminę D oraz o tym, by w okresie jesienno-zimowym korzystać z pogodnych dni i „łapać” promienie słońca, postawić na więcej spacerów i innych aktywności na świeżym powietrzu. Dzięki temu oprócz dobrego samopoczucia zapewnimy sobie lepsze zdrowie i siły na co dzień. Witamina D ma ogromny wpływ na funkcjonowanie organizmu, warto więc ją suplementować, nie zapominając jednak o dziennej zalecanej dawce, której nie należy przekraczać.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Grabowska Autor

Marta Grabowska

mgr farm.

Szczepionka na koronawirusa dla dzieci

Szczepionki dostępne na polskim rynku przeznaczone są dla osób powyżej 16 lat (Pfizer BioNTech) oraz dla osób powyżej 18 roku…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Czy szczepienie przeciw rotawirusom jest obowiązkowe?

Od 2021 roku szczepionka przeciwko rotawirusom została wprowadzona do Programu Szczepień Ochronnych jako pozycja obowiązkowa. Bezpłatne szczepienie obejmie dzieci urodzone po 31 grudnia…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Szczepionka przeciw koronawirusowi

Oficjalna informacja producenta szczepionki mówi, że po rozcieńczeniu fiolka zawiera 5 dawek po 0,3 ml. Postępując zgodnie z instrukcją przygotowania…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
26 stycznia 2021 dr Ewa Fiedorowicz
25 listopada 2020 mgr farm. Marta Junowicz
05 listopada 2020 mgr farm. Monika Cichocka
14 października 2020 mgr farm. Natika Karolak
09 października 2020 Poradnik Gemini
08 września 2020 mgr farm. Natika Karolak
10 czerwca 2020 mgr farm. Natika Karolak
06 marca 2020 mgr Karina Wiśniowska
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)