5
Ewa Fiedorowicz Autor
Ewa Fiedorowicz
dr
Doktor nauk biologicznych, obecnie pracuje jako adiunkt na Wydziale Biologii i Biotechnologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Jest czynnym nauczycielem akademickim, prowadzi badania naukowe z zakresu biochemii medycznej. Obszar jej zainteresowań obejmuje molekularne podłoże alergii oraz wykorzystanie hodowli komórkowych in vitro w badaniach biomedycznych.

Zakażenie bakterią Vibrio vulnificus – czy kąpiel w Bałtyku jest bezpieczna?

W okresie wakacyjnym część nadmorskich plaż zostaje zamknięta z powodu obecności niebezpiecznych bakterii czy sinic. Konsekwencją kąpieli w skażonej wodzie są zazwyczaj dolegliwości ze strony układu pokarmowego oraz pojawienie się zmian skórnych. W bieżącym sezonie urlopowym opinią publiczną wstrząsnęła informacja podana przez niemieckie media dotycząca śmierci kobiety po kąpieli w Bałtyku. Okazało się, że przyczyną tragedii było zakażenie bakterią Vibrio vulnificus, należącą do tej samej grupy patogenów, co przecinkowiec cholery (Vibrio cholerae). Jakie są objawy zarażenia Vibrio vulnificus? Jak uchronić się przed niebezpieczną bakterią? Oto dawka wiedzy, z którą warto się zapoznać przed wyjazdem do nadmorskich kurortów.

W okresie wakacyjnym część nadmorskich plaż zostaje zamknięta z powodu obecności niebezpiecznych bakterii czy sinic. Konsekwencją kąpieli w skażonej wodzie są zazwyczaj dolegliwości ze strony układu pokarmowego oraz pojawienie się zmian skórnych. W bieżącym sezonie urlopowym opinią publiczną wstrząsnęła informacja podana przez niemieckie media dotycząca śmierci kobiety po kąpieli w Bałtyku. Okazało się, że przyczyną tragedii było zakażenie bakterią Vibrio vulnificus, należącą do tej samej grupy patogenów, co przecinkowiec cholery (Vibrio cholerae). Jakie są objawy zarażenia Vibrio vulnificus? Jak uchronić się przed niebezpieczną bakterią? Oto dawka wiedzy, z którą warto się zapoznać przed wyjazdem do nadmorskich kurortów.

Przecinkowce – potencjalnie chorobotwórcze bakterie

Vibrionaceae to rodzina bakterii znanych jako przecinkowce. Nazwa ta związana jest z kształtem komórki, która może przybrać formę zaokrąglonej lub prostej pałeczki, najczęściej wyposażonej w pojedynczą, biegunowo ułożoną rzęskę. Struktura ta umożliwia ruch przecinkowców, które żyją głównie w wodach morskich

Wśród przecinkowców wyróżniamy blisko 80 gatunków, z których kilkanaście stanowi potencjalne zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka

Najbardziej niebezpiecznymi gatunkami z rodzaju Vibrio są:

  • V. cholerae – stanowi czynnik etiologiczny cholery,
  • V. parahaemolyticus – powoduje przede wszystkim ostre zapalenie przewodu pokarmowego,
  • V. vulnificus – jej obecność w organizmie może skutkować zapaleniem tkanek miękkich, posocznicą, a nawet śmiercią. 

Bakteria Vibrio vulnificus po raz pierwszy została wyizolowana w Stanach Zjednoczonych w 1964 roku w Centrach Kontroli i Prewencji Chorób (ang. Centers for Disease Control and Prevention, CDC), których główna siedziba znajduje się w Atlancie, w stanie Georgia. Natomiast w 1976 roku potwierdzono, że Vibrio vulnificus jest potencjalnym patogenem człowieka.  

Przecinkowce – występowanie

Bakterie z gatunku Vibrio sp. są odnotowywane w morzach i na terenach przybrzeżnych, przy ujściach rzek oraz w słonych stawach. Powszechnie znajdują się u wybrzeży:

  • Ameryki Południowej,
  • Ameryki Północnej, 
  • Azji, 
  • Australii,
  • zachodniej i południowej Europy.

Do niedawna przecinkowce były identyfikowane tylko w ciepłych morzach, jednak zmiany klimatyczne spowodowały pojawienie się tych bakterii także w akwenach dotychczas uważanych za chłodne. Doskonałym przykładem jest tu Bałtyk, który z każdym rokiem staje się cieplejszy i mniej zasolony, co sprzyja rozwojowi mikroorganizmów takich jak Vibrio vulnificus. Bakteria ta żyje w temperaturze od 15 do 27°C, przy zasoleniu wody na poziomie 5-20 ‰ (maksymalnie 33-36 ‰). 

Vibrio vulnificus – jak dochodzi do zakażenia?

Vibrio vulnificus to powszechnie występująca, gram-ujemna bakteria wodna, mogąca wywołać zakażenia oportunistyczne u człowieka. Oznacza to, że przecinkowiec nie stanowi większego zagrożenia dla osób zdrowych, ale w grupach ryzyka, u osób z obniżoną odpornością jest czynnikiem chorobotwórczym, który należy uznać za niebezpieczny dla zdrowia i życia pacjentów. 

Do czynników zwiększających ryzyko zakażenia Vibrio vulnificus należą:

  • osłabienie układu immunologicznego,
  • niedożywienie i ogólne osłabienie organizmu, 
  • podeszły wiek,
  • zarażenie wirusem HIV oraz choroba AIDS, 
  • nowotwory złośliwe, 
  • choroby serca i układu krążenia,
  • schorzenia wątroby,
  • alkoholizm, 
  • narkomania,
  • palenie tytoniu, 
  • przewlekłe choroby płuc.

Przecinkowcem możemy zarazić się poprzez:

  1. jedzenie surowych lub niedogotowanych ryb i owoców morza, np. ostryg, 
  2. wypicie skażonej wody, włączając w to wodę morską, 
  3. występujące na ciele rany i zadrapania, przez które bakterie dostają się do krwiobiegu człowieka.

Patogeneza zarażenia Vibrio vulnificus jest złożona i wieloczynnikowa. Może być ona związana między innymi z:

  • występowaniem lipopolisacharydu otoczkowego (LPS) znajdującego się w zewnętrznej błonie komórkowej bakterii,
  • ekspresją specyficznych białek odpowiedzialnych za adhezję patogenu do komórek gospodarza,
  • możliwością produkcji toksyn bakteryjnych,
  • ponadto rozwojowi bakterii Vibrio vulnificus  w organizmie człowieka sprzyja wysoki poziom żelaza w surowicy, co jest często odnotowywane u osób cierpiących na schorzenia wątroby. 

Niepokojące dane mówią, że w Stanach Zjednoczonych aż 95% przypadków zgonów po zjedzeniu owoców morza związanych jest z zakażeniem Vibrio vulnificus. Warto także zaznaczyć, że według najnowszych informacji, większość infekcji przecinkowcem dotyczy mężczyzn (około 85% wykrytych przypadków).

Zakażenie Vibrio vulnificus – objawy

Bakteria Vibrio vulnificus, po przedostaniu się do organizmu, może wywołać szereg poważnych konsekwencji. Należą do nich:

  • dolegliwości ze strony układu pokarmowego, m.in. biegunka, ból brzucha, nudności czy wymioty,
  • gorączka,
  • leukocytoza (zwiększona liczba białych krwinek w morfologii krwi obwodowej),
  • zapalenie tkanek miękkich,
  • zakażenie przypominającego zgorzel gazową, zwaną też gangreną
  • zmiany skórne, np. w postaci pęcherzy, 
  • istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia martwiczego zapalenia powięzi (ang. necrotizing fasciitis, NF) będącego ostrym zakażeniem podskórnej tkanki łącznej przebiegającym wzdłuż powięzi okrywających grupy mięśni tułowia i kończyn,
  • najpoważniejszą formą infekcji jest sepsa (posocznica), która w wielu przypadkach kończy się zgonem pacjenta.

Vibrio vulnificus – epidemiologia

Bakteria Vibrio vulnificus jest bardzo niebezpieczna dla osób z obniżoną odpornością i znajdujących się w grupie ryzyka. Niestety śmiertelność wśród pacjentów wynosi aż 50%. 

Większość zarażeń występuje w:

  • Stanach Zjednoczonych,
  • Singapurze,
  • Tajlandii,
  • Japonii,
  • Hongkongu,
  • na Tajwanie, 
  • w południowo-wschodnich nadmorskich miastach Chin,
  • w zachodniej i południowej części Europy. 

W ostatnim czasie odnotowano kilka przypadków zarażenia przecinkowcem u osób znajdujących się na terenie Niemiec. W Polsce dotychczas nie potwierdzono infekcji Vibrio vulnificus, jednak nie należy bagatelizować potencjalnego zagrożenia, zwłaszcza podczas korzystania z nadbałtyckich plaż. 

Morze Bałtyckie

Zakażenie przecinkowcem – diagnostyka i leczenie

Rozpoznanie zarażenia bakterią Vibrio vulnificus powinno przebiegać na podstawie szczegółowego wywiadu lekarskiego oraz odpowiedniej diagnostyki obejmującej między innymi:

  • badanie krwi i oznaczenie markerów stanu zapalnego,
  • posiewy mikrobiologiczne,
  • testy genetyczne z wykorzystaniem techniki PCR,
  • wykonanie rezonansu magnetycznego oraz komputerowej angiografii tomograficznej (CTA), co umożliwia ocenę zmian wywołanych przez postępującą chorobę.

Warto wspomnieć, że bakteria Vibrio vulnificus stwarza pewnego rodzaju problemy diagnostyczne, gdyż należy do grupy organizmów mogących występować w stadium VBNC (ang. viable but nonculturable). Oznacza to, że nie jest możliwy wzrost bakterii na podłożach mikrobiologicznych, ale jednocześnie zachowują one aktywność fizjologiczną i metaboliczną oraz zdolność do infekcji. W efekcie posiewy mikrobiologiczne mogą dawać fałszywie ujemne wyniki, co powinno być uwzględnione w diagnostyce zarażenia Vibrio vulnificus.

W przypadku podejrzenia obecności przecinkowca w organizmie konieczny jest jak najszybszy kontakt z lekarzem oraz zastosowanie odpowiedniej farmakoterapii. 

U pacjentów zarażonych Vibrio vulnificus stosuje się antybiotyki, do których należą:

  • tetracykliny, 
  • fluorochinolony,
  • cefalosporyny III generacji w połączeniu z aminoglikozydami.

W czasie leczenia ważne jest oczyszczanie ran oraz stabilizacja parametrów życiowych pacjenta. Niestety w niektórych przypadkach konieczna jest ratująca życie amputacja kończyny. Stosowane może być także leczenie nerkozastępcze (CRRT), które umożliwia pozbywanie się bakteryjnych toksyn i mediatorów zapalnych z organizmu. 

Czy można ustrzec się przed przecinkowcami?

Ze względu na powszechność występowania trudno jest całkowicie uniknąć kontaktu z przecinkowcami. Istnieje jednak kilka działań prewencyjnych, które zdecydowanie warto zastosować dla naszego bezpieczeństwa. Aby ustrzec się przed konsekwencjami obecności Vibrio vulnificus w organizmie należy:

  • zastanowić się, czy należymy do grupy ryzyka wystąpienia zakażeń oportunistycznych, 
  • stosować odpowiednią obróbkę termiczną ryb i skorupiaków,
  • z rozwagą korzystać z kąpieli w morzu,
  • zwrócić uwagę, czy na naszym ciele znajdują się rany, które stanowią potencjalne miejsce wnikania patogenów do naszego organizmu.

Jeśli w trakcie nadmorskiego wypoczynku lub bezpośrednio po nim zauważymy jakiekolwiek niepokojące objawy, powinniśmy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Pamiętajmy, że mimo licznych badań organizmy z gatunku Vibrio vulnificus pozostają wciąż nie do końca poznanymi bakteriami, stanowiącymi potencjalny czynnik chorobotwórczy dla człowieka. W związku z tym aspekt związany z epidemiologią, biologią, wirulencją oraz genomiką przecinkowców powinien stanowić przedmiot intensywnych działań dla naukowców i lekarzy. Konieczne jest także przekazywanie stosownych informacji do wiadomości publicznej, by zwiększyć świadomość społeczną dotyczącą ryzyka zarażenia Vibrio vulnificus i umożliwić wprowadzenie odpowiedniej profilaktyki.

Źródła:

  • Baker‐Austin, C., & Oliver, J. D. (2018). Vibrio vulnificus: new insights into a deadly opportunistic pathogen. Environmental microbiology, 20 (2), 423-430.
  • Jones, M. K., & Oliver, J. D. (2009). Vibrio vulnificus: disease and pathogenesis. Infection and immunity, 77 (5), 1723-1733.
  • Leng, F., Lin, S., Wu, W., Zhang, J., Song, J., i Zhong, M. (2019). Epidemiologia, mechanizm patogenetyczny, cechy kliniczne i leczenie zakażenia Vibrio vulnificus: opis przypadku i przegląd literatury. European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases, 1-6.
  • Łopatek, M., Wieczorek, K., Osek, J. (2011). Vibrio parahaemolyticus – potencjalne zagrożenie dla zdrowia konsumentów. Medycyna Wet.,67 (12), 808-813.
  • Menon, M. P., Yu, P. A., Iwamoto, M., & Painter, J. (2014). Pre-existing medical conditions associated with Vibrio vulnificus septicaemia. Epidemiology & Infection, 142(4), 878-881.
  • Stasiak, M., Lasek, J., Witkowski, Z., Marks, W., i Gołąbek, K. (2012). Zakażenia skóry i tkanek miękkich — złożony i aktualny problem diagnostyczny i terapeutyczny lekarz każdej specjalności medycznej. Forum Medycyny Rodzinnej, 6 (4), 191-200.
Bakteria Vibrio vulnificus

Wzmocnienie odporności

Mirka Karendys Autor

Mirka Karendys

mgr farm.

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece.

Zobacz więcej

Hanna Lengiewicz Autor

Hanna Lengiewicz

mgr farm.

Jakie produkty są naturalnymi probiotykami?

Najpopularniejsze naturalne probiotyki to kiszonki, a przede wszystkim:  kapusta kiszona i sok z kiszonej kapusty (bogate również w witaminę C),…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

Marta Grabowska

mgr farm.

Wenflony – o czym mówi ich kolor?

Wenflony, inaczej kaniule dożylne, służą do podawania leków i kroplówek bez potrzeby wielokrotnego wkłuwania igły w żyłę. Mają one różne…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

Marta Grabowska

mgr farm.

Czy łuszczyca jest zaraźliwa?

Nie, łuszczyca nie jest zaraźliwa i kontakt z osobą chorą jest bezpieczny. Zgodnie z komunikatem wydanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Szczepienie na grypę w ciąży

Kobiety w ciąży stanowią grupę wysokiego ryzyka jeśli chodzi o powikłania grypy, a ryzyko to narasta w kolejnych trymestrach. Opisywano…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Preparat standaryzowany - co to znaczy?

Surowce roślinne charakteryzują się zmiennym składem chemicznym zależnym od warunków ekologicznych uprawy. Stanowi to ogromny problem dla gałęzi przemysłu, które…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

Magdalena Fuszara

mgr farm.

Ciąża a malowanie paznokci

Nie ma zdecydowanych przeciwwskazań do malowania paznokci w ciąży. Jeżeli przyszła mama toleruje zapach lakieru i ma taką potrzebę, może…

Zobacz więcej

Sebastian Cybulski Autor

Sebastian Cybulski

mgr farm.

Próchnica - czy jest zaraźliwa?

Tak! Próchnica jest chorobą zakaźną wywołaną przez bakterie Streptococcus mutans, Streptococcus sobrinus i Lactobacillus acidophilus, które oprócz naszych zębów, kolonizują…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji

Bądź na bieżąco

Zostaw nam swój adres mailowy, żeby otrzymywać od nas informacje o nowościach, porady farmaceutów oraz inne ciekawe treści

Zapisz mnie na newsletter
Czytaj także
09 stycznia 2020 mgr farm. Marta Junowicz
09 stycznia 2020 mgr farm. Monika Cichocka
08 stycznia 2020 Leszek Pawski
07 stycznia 2020 mgr farm. Sebastian Cybulski
02 stycznia 2020 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
02 stycznia 2020 mgr farm. Marta Grabowska
31 grudnia 2019 mgr farm. Sebastian Cybulski
30 grudnia 2019 mgr farm. Bartosz Raszkiewicz
23 grudnia 2019 mgr Izabela Skowrońska
Zobacz więcej
Subskrybuj
newsletter